Mẹ chấp thuận và lễ cưới theo tục lệ quêPhần II · trang 22–36

22Trang sách 22Như thế nghĩa là Mẹ đã chiều theo ý anh. l Nhiều lần Mẹ vẫn khuyên anh lập gia đình nhất ` là khi anh ốm nằm trơ-trọi ở nhà thương Vinh-Yên. - Mẹ thường nói giá anh có vợ, những lúc m đau vợ con săn sóc, Mẹ đỡ phải lo. . ._ Anh muốn lập gia đình để Mẹ bằng lòng, nhưng anh không gặp ai là người ưng ý, và có lẽ do đuyên số nên gặp em, anh thấy có ngay sự quyến luyến lạ lung.

Trước đây, có lần Mẹ bảo anh.

- = Mẹ định xin cô Nhung, cháu ngoại cụ Phủ cho con, ý con nghỉ sao ? :

Cô Nhung người làng Đáp-Cầu, cô xấp xi tuổi ._ em, người trông cũng nhan sắc nhưng không mặn mà .duyên dáng như em. Cụ Phủ người làng anh, lại là người trong họ anh nữa. Bố mẹ cô Nhung giàu Ýmẹ ` muốn, nếu anh kết duyên với cô Nhung vừa là người - làng trên xã đưới, vừa có chút liên quan tôn tộc về họ | . ngoại, lại thêm bố mẹ vợ là người đạnh giá. . Anh không chê cô. Nhung, nhưng lấy cô Nhung thì anh không lấy. Cô Nhung biết rõ gia đình anh và biết rõ cả cuộc hôn nhân lỡ đỡ của anh về trước, lấy nhau đôi bên sẽ cùng có một mặc cảm, và nhất là anh không thấy yêu cô Nhưng tuy lúc đó anh chưa biết em.

23Trang sách 23Nói chuyện với Mẹ anh khoe về em rất nhiều.

“- Mẹ bảo : .. =_ Ứ, để rồi mẹ lên-Vĩnh Yên, nếu nhà người ta bằng lòng, mẹ sẽ tính. .. 'Mẹ nghĩ rất phải. Ý muốn của anh là một chuyện, nhưng còn em, còn gia đình em.

Thực ra, thời chúng ta lấy nhau, đâu có sự tự do luyến ái như ngày nay, nhất là ở tỉnh nhỏ, nền nếp | đạo đức còn được tôn trọng, và người con gái phải hết sức giữ mình, tránh mọi sự tiếp xúc với con trai .—-_ ngay cả với vị hôn phu của mình cho đến ngày cưới. | . Anh yêu em lúc đó, nhưng anh phải nhận rằng, __ lấy được em không phải là một sự dễ dàng. Gia đình ị em trọng cổ, em là con gái mới lớn lên, còn anh, dù - sao cũng đã mang tiếng một lần lấy vợ. Tất nhiên _ trước khi gả em cho anh, gia đình em phải tìm hiểu | về anh, và như vậy, cuộc hôn nhân trước kia của anh ` cũng là một trở ngại lớn lao cho cuộc phối hợp của __ đôita. | - Nhưng đôi ta đã nên duyên và không có sự trở ị ngại gì tuy trong cuộc hôn nhân cũng đã ! xảy ra nhiều điều rác rối làm khổ em, vì người ta thiếu tình thương đối với em ! Trò đời vẫn vậy, mẹ gà con vịt có bao giờ chắt chỉu nhau ! Nhưng những sự rắc rối em đã gánh chỉ như cơn gió lốc qua đi, rồi ngọn gió Nam tới làm cho con người ta càng dễ chịu!

24Trang sách 24- Bao nhiêu sự việc đã xảy ra chỉ khiến chúng ta yêu nhau hơn và gia đình chúng ta sau này cảng thêm hạnh phúc. ¬ Anh ở quê nhà trở lại Vĩnh-Yên. Anh nói chuyện _ với anh chị Đạt một ngày mẹ anh sẽ lên để đến nói chuyện với đẳng nhà.

- Anh chị Đạt thật tốt, chị Đạt tuy chất phác quê - mùa nhưng lòng dạ thực hơn người. Chị ấy bảo anh :

-...~__ Ừ, anh phải lập gia-đình đi, sống như thế này | 'trơ trọi quá. "

Anh Đạt cũng bảo:

- _ Được rồi, hôm nào bác lên, tôi sẽ đưa bác tới đẳng nhà cô Uẫn. Tôi tin rằng đẳng đó cũng chẳng khó khăn gì đâu. l - Anh Đạt đã nói đúng, Bà nội em không khó khăn | gì, nếu có sự khó khăn nào chỉ là do lời ra tiếng vào của người không thương em Í ' __ Cuộc đời em sao mà cơ khổ ! Mồ côi mẹ từ năm _„ lên sáu tuổi, thiếu hãn tình mẫu tử ! Lấy chồng, suốt ba mươi năm vắt vả với chồng, chỉ đẻ con, nuôi con, và lo lắng cho chồng cơn, ngày nay lúc các con đã niên người, thì than ði! em lại vấn số, không được ở lại để ngắm nhìn những kết quả do công trình mình đã tạo nên! Anh thương em ở đó, anh đau xót em __ cũng ở đó! Sống bên nhau chúng ta chỉ có thương yêu và chiêu chuộng nhau, sướng khổ chúng ta cùng chịu, cùng hưởng ! Vậy mà giờ đây... anh ngồi đây để - Anh lên Vĩnh —Yên chỉ ít lâu sau thì mẹ anh lên, Mẹ anh nói chuyện với anh chị Đạt.

25Trang sách 25- _ Lúc đó vào khoảng 7 giờ chiều. Cơm nước đã xong, anh Đạt bảo anh :

—_ - Bây giờ tôi đến, tôi thử hỏi ý kiến bà cụ xem ' sao, nếu bà cụ bằng lòng tiếp bác, tôi sẽ đưa bác lại.

Bà cụ đây là Bà nội em, người thương em hơn ai hết, chính bà đã là người tác thành cho đôi ta, và | chính bà đã gạt bỏ hết mọi sự khó khăn đẻ đôi ta nên vợ nên chồng.

- Anh Đạt đến gặp bà.

Thật là một sự sửng sốt, vi từ ngày lên làm việc _ở Vĩnh-Yên, anh Đạt có đến thăm gia đình em bao giờ l' - Bà nội đã tiếp anh Đạt niềm nở. và khi anh Đạt ngỏ lời có mẹ anh ở nhà quê lên chơi và có ý muốn ‹ — đến thăm bà nội để nói chuyện việc cầu hôn, bà nội | đã mời mẹ anh lại chơi và-nói :

- Dù việc lứa đôi của các cháu thành hay không .... thành, cũng xin ông mời bà thân sinh ra cậu ấy lại chơi. | _. Anh Đạt về thuật chuyện lại, và đã đưa mẹ anh lại | thăm bà. Bà chưa nhận lời gì, nhưng bà đã hứa để hỏi Ị ý kiến ba và ý kiến em. Mọi việc đã bắt đầu tốt đẹp.

Anh Đạt về thuật chuyện lại lúc đó cô Tơ đang khóc, khi nghe được câu chuyện, cô nín khóc bật cười và chế riễu em. _ Cuộc gặp gỡ giữa bà nội và mẹ anh không lâu, ._ chỉ trong một lúc buổi tối, nhưng từ ngày đó anh tin tưởng ngay việc hôn nhân của chúng ta sẽ thành.Anh - | đã yêu em với cả một tắm chân tình, với cả ý muốn _ xây dựng một cuộc đời hạnh phúc. | Sau này em có thuật lại : Bà chờ ba ở Tam-Đảo về để hỏi ý kiến. Ba bảo hỏi ý kiến em. Ba không quyết định vì lần trước khi con trai cụ Phán Cung hỏi em, Ba đã nhận lời nhưng rồi em khăng khăng không . chịu, phải mang trả lại trầu cau, lần này Ba để tùy ý .em, bằng lòng hay không là do tự em quyết định, em chịu thì ba gả, em không chịu thì thôi.

Ba bảo me, bà kế mẫu của em, hỏi ý kiến em.

Thực ra, em cũng không quyết định là lấy anh hay không, nhưng lối hỏi ý kiến của me đã khiến em vì bực tức mà bằng lòng. - Me đã hỏi em :

-có ông Phán ở trên Tòa ông ấy hỏi mày đây, mày bằng lòng hay không để tao trả lời nguời ta. Ông ấy trước đã có một đời vợ, mà ông ấy bỏ vợ chỉ vì thôi nồi cơm sống ! Mày có lẫy được thì lấy.

Em đã cương quyết trả lời : mm. 7. 2...0 acc co ỢỰgỢỢNêểẽẼẽẼgg gưẠˆ pc ọÒờé‹ï/xé sa.

26Trang sách 26- Con bằng lòng, me trả lời người ta !

Thật là duyên số em nhỉ ! Xưa nay có ai hỏi ý ._ kiến con gái về một người dạm hỏi như thế bao giờ. .Thật là đặc biệt. Em là một con người bướng binh, nhất là ương ngạnh với tuổi trẻ. Sau này em thường __ bảo anh:

- Giá bà cụ hỏi em hẳn hoi, không hỏi một cách . cắc cớ như vậy có lẽ em đã trả lời khác.

Và em cười nói: - - Thế là anh may mà lẫy được em đây !

- Em đã bằng lòng, bà nội cho gọi anh Đạt tới, hỏi lại về cuộc hôn nhân trước của anh. Anh Đạt đã nói lại hết những điều gì anh đã nói cho biết, và muốn chắc chắn khi ấy anh không còn mắc mưu gì với người vợ trước, anh đã đưa cả giấy của Tòa án để bà nội xem.

Sau một thời gian, anh Đạt lại được bà nội mời tới báo tin cho biết là đẳng nhà bằng lòng gả em ` cho anh, và tùy bên nhà anh định ngày chạm ngõ _ bỏ trâu cau. mm"

Anh mừng rỡ khôn xiết ! Anh được sánh duyên „ cùng hoa khôi Vĩnh-Yên !

Anh về quê báo tin cho mẹ anh hay. Thấy mẹ anh bàn nhau, rồi định ngày để mẹ anh lên Vĩnh-Yên làm lễ chạm ngõ. | Lễ chạm ngõ đã cử hành theo tục lệ cô truyền, và ` đôi ta đã đính ước với nhau. Đính ước với nhau, nhưng chúng ta không hề được gặp mặt nhau. Bà nội rất tôn trọng lễ giáo cỗ xưa, người con gái trước ngày thân nghỉnh phải luôn luôn giữ gìn vả không được có cuộc tiếp xúc nào với vị hôn phu. Sự giữ gìn này anh cho rất phải và anh không vội vàng gì tiếp xúc với em. Chúng ta sẽ chung sống với nhau một ___ đời, chúng ta phải kính trọng nhau. Ỷ _, Từ ngày có lễ chạm ngõ, thỉnh thoảng anh có lại , đẳng nhà về buỗi tối, lại để thăm bà và mong được gặp em, nhưng chăng bao giờ anh đã gặp em. Bóng anh chưa tới cửa, em đã chạy thọt vào trong nhà và nếu em không chạy vào, bà cũng đuổi em vào. Em chạy vào nhà trong, nhưng anh biết em vẫn ghé qua tắm màn cửa sổ để nhìn anh, và đã hơn một lần, anh . bắt gặp đôi mắt đen lánh của em. | . Em nhìn ra chăng lẽ anh không nhìn vào chăng ?

27Trang sách 27Đôi chúng ta đã cùng linh cảm, anh biết nhìn vào sẽ | gặp mắt em, và em cũng hiểu, khi em nhìn ra là gặp mắt anh ! | Thật là duyên tiền định, tuy không tiếp xúc với nhau nhưng chúng ta đã thông cảm cùng nhau. l Tếi tối, hai cô Yên và Lợi vẫn tới để hỏi bài anh. „ - Lúc này anh không cần hỏi dò hai cô về em nữa, - chính hai cô lại hỏi thăm anh về em.

Em đã nghỉ học ngay từ hôm anh mang bỏ cơi trầu. Lớp học vắng em có lẽ cũng kém vui. Vì em ở đâu có tiếng cười ở đó, và em lại là học trò yêu của cô giáo. Cô giáo hỏi thăm tới em, bạn bè đã tranh nhau đáp :

28Trang sách 28- Chị ấy, thưa cô sắp lấy chồng ! ... Cô giáo hỏi sao em lầy chồng sớm vậy, và chúng .bạn cũng bảo em hơi vội vã lập gia đình ! Nhưng học _ trò lớp Nhất trường nữ học Vĩnh-Yên lúc đó, có phải đâu riêng em nghỉ học để lấy chồng, và có phải đâu - riêng em là ngừơi lấy chồng năm mười sáu tuổi. Các bạn em, cô Ty và một vài cô khác nữa cũng nghỉ học đi lấy chồng, và các cô cũng chỉ mười sáu tuổi như em. . Ở tỉnh nhỏ, con gái dễ lấy chồng, nhất là những -người như em, vừa có nhan sắc lại vừa ở một gia đình có nếp đạo đức. Không phải riêng anh là người muốn lấy em hồi đó, ngòai anh ra còn vài ba người nữa, nhưng duyên số đã gắn liền đôi ta, tiền định đã xếp đặt đôi ta, nên anh đã mau mắn hơn có buồng cau bỏ miếng trầu đúng lúc.

Tuy không được gặp gỡ, nhưng anh biết anh đã _ nấm chặt em trong tay, lòng anh thật thỏa mãn, anh -chắc.chắn sẽ được sống bền người đẹp với một cuộc ‹ — đời hạnh phúc. | Anh năng lại thăm em, nhưng chẳng bao giờ được nói chuyện với em. Cũng có khí được gặp em, nhưng em chỉ cúi đầu chào anh, miệng em cười tươi như hoa nở rồi em đi vào.. _ Mộtngày bà nhắn anh lại ăn cơm. Anh mừng thầm, chắc sẽ có em trong bữa cơm! Nhưng không, anh đến ăn cơm, bữa cơm có chú Tình, có tất cả những người khác nhưng không có em. Ngồi ăn cơm nhưng tâm trí anh đang theo em ở trong sân trong buồng. Thức ăn làm rất ngơn, nhưng thực tình anh không lưu ý tới. Anh nhớ bữa cơm hôm đó có món thịt rĩm mật ong, thịt nạc đem nướng qua rồi rinmặn - với mật ong. Món ăn này về sau em hằng làm cho anh ăn, và mãi về sau khi hai chúng ta sống riêngvới - nhau anh mới biết thưởng thức món ăn thú vị này !

29Trang sách 29Sau khi chạm ngõ, em lên Tam-Đảo ở với ba đề chờ ngày thuận tiện chúng ta cử hành hôn lễ, chính vì vậy anh đã thưa thấy mặt em. Chỉ thỉnh thoảng em mới về Vĩnh-Yên.

Ở nhà có đưa cho anh xem những ảnh của em chụp. Anh đã lẫy một chiếc để ngắm nhìn những lúc xa em. Chiếc này chụp em mặc áo trắng, che dù, nét mặt thật non nớt. Và về sau em có cho anh một tắm ảnh 4x6 của em. Anh mang ảnh này về cho bà nội và mẹ anh cơi. Bà nội khen đôi mắt to và đẹp.

Điều này anh đã nói lại với em. Rất tiếc, những tấm hình này, chúng ta dán vào album, vì thời - cuộc, chúng ta bắt buộc phải tản cư, rôi lại đi cư, mấy quyền album chúng ta không còn giữ được !Saunày - nhớ lại chúng ta cùng tiếc với nhau ! Những hình ảnh đẹp thời mới cưới, chúng ta đã nhiều lần cùng gợi lại, và kể lại cho các con nghe ! Giờ đây, nhớ tới những ngày xa xăm ấy, anh càng thương tiếc em thêm ! Còn có ai bây giờ để cùng anh nhắc lại ký niệm xưa ! Em nằm lạnh lẽo nơi nghĩa trang, chắc em cững thương chồng thương con, muốn trở về cõi sống ! Anh oán ._ giận số mệnh, sao nỡ bắt em phải chết khi mới bốn _ mươi sáu tuổi đời! ...

30Trang sách 30Bỏ miếng trâu không lâu, anh được cử về Hà-nội . theo học khóa Thư-viện và lưu trữ văn thư. Trước khi đi, anh đến chào bả và mong được gặp em để từ biệt. Em đi Tam-Đảo vắng. Bà bảo anh lên Tam-Đảo thăm em. - Anh đã lên Tam-Đảo. Anh đã gặp em và chúng ._ ta đã nói chuyện với nhau. Chẳng biết chúng ta đã nói - với nhau những gì, nhưng chỉ biết rằng được gần em, được nói với em, anh rất sung sướng, mặc dầu chỉ được gặp em trong mấy tiếng đồng hồ, và ăn với em một bữa cơm trưa.

Về Hà-nội, nhưng luôn luôn anh vẫn nghĩ tới em. Anh ở nhà chị Dung. Nơi đây, thường có các cô ¬—.- chồng chị ấy tới. Trông thấy các cô anh lại trạnh - nhớ em. Các cô có những điệu bộ số sàng thật rởm. „ So sánh với em, anh thấy một trời một vực. Em đoan trang kín đáo và giữ gìn từ cử chỉ đến lời ăn tiếng nói, em có tất cả những đức tính cần thiết của một thiểu nữ gia giáo Đông-phương.

Anh về Hà-nội đã được hơn hai tuần, anh chưa kịp lên thăm em, bỗng anh nhận được điện tín ở Vĩnh -Yên đánh về với bốn chữ Bà chết lên ngay. . _ Anh thực là sửng sốt ! Lúc đầu anh tưởng là bà nội anh ở nhà quê, nhưng nhìn chữ đề nơi gửi anh mới hiểu là bà nội em.

31Trang sách 31Lúc anh ở Vĩnh-Yên ra đi, bà nội vẫn khỏe mạnh, vậy mà bà qua đời! Sống chết thật là không ai lường trước được! Cũng như ngày nay, em đang khỏe ` mạnh bỗng em bỏ anh và một lũ con thơ em chết. Em đã đánh lừa anh hay tạo hóa đã đánh lừa đôi ta ! l ` Lên đến Vĩnh-Yên anh mới biết bức điện tín do 'anh Đạt đánh báo tin cho anh sau khi đẳng nhà cho anh Đạt hay.

Anh vội vã đến ngay nhà em. Anh không nhớ rõ ai đã bảo anh về báo ngay cho thầy mẹ anh biết và lo : việc cưới chạy tang.

ˆ Việc đi lại lúc đó rất diệu vợi, muốn về nhà quê anh từ Vĩnh-Yên phải qua hai chuyến tàu hỏa hoặc __ hai chuyển xe hơi. Một mặt anh nhờ anh Đạt về Hà- 'nội mua hộ lễ cưới, dù chạy tang, anh cũng phải giữ lễ nghi, một mặt anh về quê báo tin cho thầy mẹ anh hay. :

Đám cưới chạy tang đã cử hành trước khi phát _ —— tangbàl .

Em thương bà lắm. Giữa đám đông mọi người, __ anh đã thấy em đôi mắt mọng lên vì nước mắt, _,_ Bà rất thương anh, nói cho đúng là rất thương đổi ta. Bà muốn đôi ta thành vợ thành chồng, khỏi - O5... TÊN hy ca He xà cm _. ~ `... tk v. A T 7 va TƯ 9G yg - - ờ, x - ng << = lộn —~ã h HN xyyy,, CS S2 Tà - PGD OP. lộc ,. n Sn= C Tưế 2 - - s n6 SG Hư NA " k vụ TƯ NT VN XS VÌ TT Ta Tu : Tân ST NA vớn4 ` ng _. Và ng LỆ net ộ CN it ND Le E Nà Ti ER no. DE HU Ó ec cc ỰU CỬc HUY Si VỀ ti Yn ĐẺ sÉ TÁ JÁS E E5 IAG: 2i TẾ NHI " BÊ hon 2o có [5x0 LÐ.2« xì: HÁN CA PINE CO0 coi 1 (20000220 GA1 áo In, ỆnA , ẤN vui ho TU Ê K ÒNI ng nhe TÔ Ấy bát 6 đc ñ ` Sạn `: bì - vẻ SN, 2Á De a4 ° T8 SE - XP Ai + áp LUƯAEh s lAnt l0A2À l : ưNN Lỗ ng cà. mẻ. ˆ ï ĐÁ, sẻ ah ...z . ¬ BI Ệ« ng St sàn 1 - lẻ 7 ^ + 2x it võ X Xe su le: lờ hà + SANG, TRỢ VU TU VU 9N AT. -... YŠY.-- hư ty XU, na XE Ti -j‡ to ~ phải chờ đợi ba năm tang phục.

33Trang sách 33Anh chú ý nhất trong lúc cưới, khi anh đã đứng trước bàn thờ để lễ vẫn chưa thấy em ra. Tại sao vậy?

Em đau khổ quá hay em có sự gì buồn bực với anh ?

Thím Cơ, thấy anh chờ đợi, đã gọi to : „.._ -Uẫn đâu rồi, ra mà làm lễ chứ l ... Ba cũng có ý nóng một. Lúc ấy, em mới ở buông . sau nhà thờ mặc vội vàng chiếc áo đài cũ màu xanh nước biển xẫm rách khuỷu tay ra đứng lễ với anh.

Ba nhìn em. Có lẽ ba nhận ra điều gì. Điều này, sau em đã nói rõ với anh.

Em bảo : .

- Mọi người cứ bảo em sửa soạn ra làm lễ với . anh, nhưng em sửa soạn cái gì ! Quần áo em không .oó, em chỉ biết mặc vội chiếc áo dài cũ thời đi học chứ biết làm sao. Bà cụ, em muốn nói Me, vẫn nói với ba là may đủ quần áo cho chúng em, mây chị em | ruột của em, nhưng chúng em có đứa nào được may vá gì đâu. Con bà cụ thì đầy đủ đây, nhưng chúng em, ˆ năm thì mười họa, khéo chăng mới được một chiếc áo.

Cái cảnh mẹ gà con vịt ở gia đình nào cũng vậy. + - Anh hiểu hòan cảnh của em.

- Nghĩ đến lúc mình lấy chồng, cùng chồng làm lễ gia tiên không có chiếc áo hắn hoi, nên ngày nay khi các con em, Uyên và Hạnh, đi lấy chồng em đã lo cho chúng nó rất đầy đủ. Mấy ngày trước khi em chết em còn bảo Uyễn : .~ Mẹ định mua chiếc nhẫn, nhưng mẹ lại thôi.

34Trang sách 34Mẹ để dành tiền sắm cho con Hạnh ! : Các con em đã đầy đủ, và em đã hy sinh cả sức -khỏe cho các con, đến nỗi vì quá sức lâm trọng bệnh mà qua đời.

Em ơi! Các con của em còn đó, những đồ đạc em sắm cho chúng nó còn đó, em thì đâu? Nhìn các con, nhất là máy đứa nhỏ, đứng ôm bàn thờ mẹ,nhn ảnh mẹ không ngớt mắt, rồi hai dòng nước mắt trào ra, anh không sao cầm lòng nỗi! Ở cõi âm em có hiểu __ bố con anh đã thương nhớ em đến mức nào.

- Trở lại đám cưới của chúng ta. Đám cưới đã cử hành trong tiếng khóc, mọi người đang thương bà, tiếng khóc đang rấm rứt ở trong buông, và ngay ở hai khóe mắt em, giọt lệ cũng như muốn dưng dưng !

Phải chăng đây là cái điềm báo trước để sau này một trong hai đứa chúng ta phải khóc nhau ! __ Đám cưới đã xong, đôi ta đã thành vợ chồng.

Và sau đó, đám ma bà nội đã cử hành long trọng 'với tế lễ linh đình. Trong lúc tang ma, chúng ta đã có dịp gặp nhau, nhưng thực ra chúng ta chẳng biếtnói ' với nhau điều gì. .

Anh thương em thấy em thương bả, nhưng có thể nói rằng anh sung sướng vì anh đã lẫy được em.

Lễ ra ngày chúng ta thành vợ thành chồng còn xa, — nhưng tang bà đã rút ngắn thời gian chưa cưới để chúng ta sớm được gần nhau.

35Trang sách 35Anh nhớ lại trong đám tang bà trông em thật thơ ngây! Những đòng nước mắt của em như càng tôn vẻ trinh trắng, và với chiếc khăn tang bà, khuôn mặt em càng như nỗi hắn lên. Em đau thương lắm ! Anh hiểu, em mồ côi mẹ từ năm lên sáu, và từ khi mẹ chết, em chỉ còn nhận được tình thương của bà. Đành rằng ba x cũng thương các con, nhưng ba ở xa, và sự thương yêu của bả thường gặp cản trở, nên tình thương của ` ba không thê bộc lộ hắn với các con.

Nay bà chết, cái tình thương em hằng nhận được còn đâu nữa ! Em đau thương em khóc, em nhớ bà, em tiếc tình thương êm dịu của bà.

Trước sự đau đớn của em, anh biết nói gì ! Anh chỉ biết khuyên em :

- Thôi em Uẩn, đừng khóc nữa ! | Anh nói vậy, em nhìn anh, nhưng rồi em lại cúi mặt xuống khóc, hai vai rung rung ! Anh chỉ biết kính trọng sự đau khổ của em.

Đám tang bà đã xong, tất cả những cuộc tế lễ theo tục lệ cỗ truyền đều cử hành, và hàng phố, phố trên phố đưới đều tới tế bà một tuần. Bà ăn ở khéo š léo, bà là người giao thiệp rộng, nên bạn bè quen thuộc tới viếng rất đông. Sự tấp nập khiến anh rất ít : được gặp em.

Có một lần em bảo anh đi ăn cơm. Tuy anh dự đám tang, lúc nào cũng có mặt, nhưng vì là rễ mới, anh ngượng ngùng nên cứ đến bữa cơm anh lại về nhà ăn cơm với anh Đạt. Chắc em đã nhận ra điều đó, nên một lần đến bữa cơm, em tới nhắc anh !

36Trang sách 36Đám cưới chúng ta xong, đám tang bà cũng xong. . Hôm đó là ba ngày thì phải. Ba cho mời ông trưởng phố Vĩnh-Thịnh đẻ tới lập hôn thú của chúng Hôn thú đã lập xong. Ba cho gọi em ra ký. Anh ` ký trước, em ký sau. Lúc em cầm bút ký vào quyển „ số giá thú, anh nói đùa : .~ Ký vào đây là hết đấy, không còn chạy đâu được nữa nhẻ !

- - Em lừ mắt lườm anh rồi em cười. Ký xong em .chay vụt vào trong nhà. - Ngày hôm sau, anh xuôi Hà-nội tiếp tục học khóa Thư-viện và Lưu trữ Công văn, chỉ thỉnh thoảng chủ nhật anh mới lại lên thăm em. Những lần này chúng ta tha hỗ gặp gỡ và nói chuyện với nhau.

- Đôi chúng †a chính thức đã là một cặp vợ chồng, nhưng theo đúng tục lệ làng anh, anh không đón em -_ về ngay, chờ đến cuỗi năm gần Tết, Ông Nội anh mới lên đón em vẽ. "