Ngày cuối cùng ở bệnh viện và lễ tang của vợPhần XIV · trang 198–223

198Trang sách 198XIV Cùng ổi với cm hôm đó tới bệnh-viện, ngoài anh -_ cổ chị Thanh và thím Quy. Chẳn bệnh xơng, em được ' đưa về phòng nằm. Một lúc sau ở nhà vào rất đông, . anh Thanh, Dũng, vợ chồng Hạnh và cả Ba nữa. Em vẫn khỏe mạnh tỉnh táo lắm. Trông em, tất cả mọi người, kể cả những người nằm cùng phòng với em, không ai có thể nghĩ rằng là em sẽ chết. Anh rất tin tưởng ở Bệnh-viện lúc đó, và cô y-tá cũng bảo : __~ Vào đến đây ông bà có thể yên tâm được !

Anh yên tâm lắm, anh chỉ nghĩ nhân địp này để | 'Bác-sĩ chữa cho em được khỏi hẳn bệnh đau dạ dây.

Chính em, chắc em cũng yên tâm như anh. Lúc con Hạnh vào thăm em, nó khóc, em đã mắng yêu :

- Cha tổ mẹ mày, tao có chết đâu mà mày khóc ! | Nghe Mẹ mắng yêu, nó lau nước mắt nhìn mẹ.

Nó cũng thương mẹ lắm. Nó biết rằng Mẹ đang lo _ lắng cho nó, mẹ đã vất vả và nghĩ ngợi về nó Em đang lo lắng cho nó thật ! Tuy nằm ở Bệnh- | viện, tâm trí em vẫn ở nhà, ở tiệc trà thết khách tối hôm sau và ở đám cưới con Hạnh ngày hôm sau nữa.

Em đã nhờ tất cả chị Thanh, cũng như trước đó em đã nhờ chị Bảo để ngày cưới chị ấy sẽ trải giường lót nệm cho con, mong cho con được may mắn và sung _ túc như chị ấy, theo sự tin tưởng cỗ truyễn.

199Trang sách 199— Em đặn chị Thanh từ cách bầy bản tiệc trà đến cách làm những món ăn em đang làm giở. Em vẫn . mạnh, chỉ yếu ở chỗ không ngồi lên được. Trong khi được tiếp nước biến, em vẫn vui vẻ nói chuyện với - mọi người, cho rằng bệnh tình mình cững chẳng đến nỗi nào ! - Mọi người ở trong nhà thương cho đến mười ._ giờ, cô y-tá thúc giục, mọi người kéo nhau về. Anh .cũng ra về, chỉ còn con.Năm ớ lại trông chừng em !

Anh hối hận lắm em ạ, sao tối hôm đó anh không ở lại bệnh-viện với em, biết đâu có anh, trong đêm đó, khi em đi cầu một lần nữa, anh chẳng vì nóng ruột đập cửa Bác-sĩ cấp cứu, họ sẽ giải phẫu ngay cho em và em sẽ khỏi ! ˆ Anh nhớ, lúc anh ra về, em còn nhìn theo anh - em cười và em bảo anh trông nom việc ở nhà cho -con, em nằm ở Bệnh-viện yên trí lắm rồi ! l Sáng hôm sau, anh lại cùng với Sơn vào thăm ` em. Em cho biết ban đêm, em lại đi cầu và đã ngất siu đi một lúc. Lúc ấy, họ đang cho nước biển vào cho em, và hai bình hai mâu khác nhau. Cô y-tá có bảo anh yên trí, tin ở bệnh-viện.

Em vẫn tính táo. Em có hỏi cô y-tá có cần lấy -_ mầu để sang cho em không, cô y-tá đã trả lời không.

200Trang sách 200“Thực ra lúc ấy bệnh tình em không nặng, nếu em không đi cầu thêm. Nếu thuốc của bệnh-viện có hiệu quả, cầm được máu cho em, bệnh tình em sẽ chẳng có gì đáng quan tâm. Đây chính là điểm sơ ý của bệnh-viện, họ đã không xét bệnh kỹ và họ quả tin tưởng ở tài và ở thuốc của họ, họ cho rằng họ cóthệ —_ cằm được máu cho em, không cần đến giải phẫu.

- — " Hai chúng ta đâu có phải là thầy thuốc, họ nói . sao biết vậy, chúng ta có ngờ đâu đến âm dương đôi ngả ngày nay Ì Chính anh sáng hôm đó đã lấy thuốc cho em uống. Sắc diện em anh trông không thấy gì đổi khác, anh lại càng tin thuốc của nhà thương.

ˆ Anh và Sơn đã ở lại với em đến gần 11 giờ. Lúc ra về, Sơn chào em, em còn nói :

- Các con về cứ vui đi, mẹ không làm sao đâu ! _—_ Than ôi ! Em đã thương con, không kể đến mình, em muốn đám cưới của con được hoàn toàn tốt đẹp, dù rằng em không được đích thân dự bữa tiệc cưới và chứng kiến lễ vu-quy của con.

Ở bệnh-viện về nhà, mọi người, nhất là chị ' Thanh hỏi thăm, anh kế lại tình trạng của em, ai cũng — vững đạ, cho rằng chỉ là cái hạn, em phải đau ốm ` mấy ngày Ì ¬ | Nhưng vào lúc hai giờ hôm đó, khi ngồi vào ' mâm cơm, anh thấy sốt ruột, bần thần ngao ngán.

Nhà ăn cơm muộn, mọi người còn phải săn sóc cho bữa tiệc buổi tối. Anh ăn cơm không thấy ngon, anh cho là mình môi mệt. Có ngờ đâu, lúc hai giờ chính là lúc em trở bệnh trong nhà thương. Từ hai giờ đêm cho đến hai giờ trưa em không đi cầu nữa, lúc ấy, có ˆ ]ẽ sức khỏe không đủ giử nỗi mạch máu, em lại đi . “cầu, và lần này đi thật nhiễu, lại thêm nôn cả ra đẳng | miệng. Tuy trở bệnh như vậy, em còn cố nhờ người l gọi dây nói về nhà, cho người ta được số đây nói và đồng thời em đã nhờ được một ông ở trong phòng, không hiểu đây là người bệnh hay người nhà người bệnh, về tận nhà báo tin cho anh biết. __ Trước đó, anh cho là bệnh tình của em không có gì là đáng ngại nên anh định đến buổi tối sau bữa tiệc cưới, anh sẽ vào thăm em .và thuật chuyện bữa tiệc cưới cho em nghe. Anh đi nằm nghỉ, chợt nghe tiếng chị Thanh hốt hoảng gọi :

201Trang sách 201- Này chú Toán, cô ấy ở trong nhà thương nguy lắm, người ta gọi dây nói bảo vào ngay † Thế là anh choàng vội dậy, mặc quân áo vào với ._ Me, chị Thanh và thím Quy đã vội vã đi trước.

ˆ Con Uyễn cũng vào, tuy mọi người ngăn nó, nó đang có thai sắp tới ngày sinh. Nó bảo :

- Cháu phải vào với mẹ cháu một lúc chứ. | Con Uyên và anh, hai bố con cùng đi một chiếc | tắc-xi, vào tới, nhà thương trông thấy em anh thương hại quá, mặt mũi em nhợt nhạt, mắt em lim đỉm và ._ bệnh-viện đang sang máu cho em. Chung quanh em lúc ấy có Me, bác Thanh và thím Quy. Một lúc sau chú Quy cũng tới. Lúc anh vào, theo lời thím Quy nói, em trông đã khá, trước trông em còn nhợt nhạt hơn nữa, sắc điện em đã hồi trở lại nhờ có sang máu, Bệnh-viện cũng cho em thở bằng dưỡng khí, và lại cho cả nước biển vào người em. Người em có đến bốn ống ny-lông cắm theo các mũi kim vào các mạch máu, . ._ và một ống truyền dưỡng khí vào lỗ mũi. Trông em .anh lo ngại quá ! Ai ngờ em chuyên bệnh mau đến thế.

202Trang sách 202Theo những người nằm cùng phòng cho biết thì lúc hai giờ trưa, em đi cầu ra huyết rất nhiều và máu cũng ứa ra đẳng miệng. Sau lần ra huyết này em ngất đi, nhưng trước khi ngất, em còn cỗ sức nhờ người gọi đây nói về nhà, cho số dây nói và cho cả số nhà để nhờ người về tận nhà tìm anh. ' -_ Những người nằm cùng phòng với em họ cũng tốt, họ đã hết sức giúp em; ở nhà đã được nghe dây nói, và lại có cả người tới tận nơi bảo. Anh đã cảm ơn người này ngay khi vào với em.

Em ngất đi, bệnh-viện thấy cần phải sang máu, máu của em là máu O, bệnh-viện không có. Lúc đó anh cũng lại không có đấy. Rất may, trước tình trạng bệnh nặng của em, cô y-tá săn sóc cho em đã tự hiến máu mình để sang cho em, cử chỉ của cô ấy thật là cao đẹp, anh rất tiệc saù nảy, vì mãi lo tang ma cho em, anh lại quá đau đớn nên chưa cảm ơn được cô ta.

203Trang sách 203Rất mong những dòng này sẽ đến tay cô y-tá cao quý ấy, mong cô ấy hiểu rằng dù mạng em không cứu được, nhưng anh luôn ghi nhớ lòng tốt của cô. . Cô y-tá ! Nếu cô đọc được những dòng này, xin cô coi đây là những lời cảm ơn chân thành nhất của .- tôi, người chồng đã đau khổ trước cái chết quá mau chóng của vợ. Nghĩa cử đẹp đế của cô, gia-đình tôi ' — không quên được, và tôi sẽ mãi mãi nhắc cho con cháu tôi sự giúp đỡ vô giá của cô.

Ngoài máu của cô y-tá, bệnh-viện cũng còn một bịch máu để sang cho em. Lúc anh đứng nhìn, em mở mí mắt nhìn mọi người. Thím Quy hỏi :

- Chị mệt lắm ?

" Em gật đầu. Em đưa mắt, nhận thấy anh và con Uyển. Con Uyến nó gặp niặt mẹ lần nảy là lần cuối cùng trong lúc sống, vì có còn đâu nữa, chỉ chiều hôm sau em đã trút hơi thở cuối cùng.

Cô y-tá cho biết là sẽ đưa em qua khu cấp cứu và em sẽ được giải phẫu, phải cần nhiều máu. Chú Quy _— hỏi rõ loại máu và vội vã đi xin máu cho em. Bốn . cũng cho em máu. _ Họ sửa soạn đưa em sang khu cấp cứu. Sang đây em nằm ở phòng bỗi sinh. Tất cả Me, bác Thanh, vợ chồng chú Quy, vợ chồng Uyên và anh đều kéo cả sang khu cấp cứu để chờ đợi. Bệnh-viện Grall thật lạ lùng, người bệnh đau nặng, anh hỏi thăm không ai nói, mãi về sau anh mới gặp Bác-sĩ Delavaux và được ông này cho biết trường hợp nặng. Tất cả người nhà ˆ chờ xem họ có giải phẫu cho em không, nhưng chờ 'rất lâu không thấy họ nói gì, mọi người ngoại trừ anh, phải về vì còn bận bữa tiệc cưới của Hạnh buổi tối.

204Trang sách 204Anh ở lại nhà thương với em, cứ độ 15 phút l hoặc nửa giờ, anh lại lén mở cửa vào thăm em. Ở . phòng Hồi-sinh, họ cắm không cho ai ra vào. Một lần — anh vào, cô y-tá đang sẵn sóc cho em, em mở mắt nhìn ra, anh gật đầu làm hiệu, em gật đầu lại và mỉm cười. Những lần khác anh vào, em ngủ thiếp đi, có lần anh rờ trán em rồi đi ra, có lần thấy em đang ngú anh quay ra ngay, quay ra để một lúc sau anh lại trở vào. Cô y-tá trực đuôi anh quày quày, họ đuổi mặc họ, làm sao anh có thể yên tâm không nhìn tới em được. Có một lần bắt gặp em kêu đau, còn mấy lần - khác chỉ thấy em nhắm mắt nằm, không hiểu em ngủ hay thức, nhưng sợ em mệt, anh chỉ nhìn em rồi đi ra.

Cứ như thế cho đến tối, rồi từ tối đến đêm, anh chỉ vào nhìn em được một lần, họ khóa cửa phòng, anh | không thể lên vào được. Không vào nhìn em nhưng ở ngoài anh vẫn nghe ngóng bệnh tình của em, để ý tới cửa phòng em nằm, xem--cô y-tá có mở cửa đỗ máu cho em không, không tức là máu em đã cằm được ! : - Em ơi ! trong lúc anh ở Bệnh-viện với em thì ở nhà tiệc cưới con Hạnh cứ cử hành. Anh nhờ anh chị Thanh và vợ chồng chú Quy trông nom tiếp khách hộ. Khách họ đến đông đủ. Ông bà, chị Bảo, anh chị Tống đã giúp vợ chồng chúng ta tiếp khách. Chú Quy cũng cho thợ tới chụp ảnh. Tiệc cưới cũng vui vẻ, tuy vắng mặt chúng ta. Nhìn lại những bức ảnh . chụp trong tối hôm đó cũng như ngày hôm sau, - anh không khỏi ngậm ngũi vì chỉ vắng chúng ta. Nghĩ l lại thương em vô hạn. Em vất vả bao nhiêu cho bữa tiệc cưới này mà than ôi ! Em lại không được chứng kiến !

205Trang sách 205Khách khứa thấy vắng mặt vợ chồng mình khi biết lý do họ cũng bớt vui, nhưng bữa tiệc cũng rất đậm đà nhờ sự khéo léo tủa chị Bảo, anh chị Tổng, anh chị Thanh và mọi người. ` Giữa lúc khách đang đông đủ, có người đề nghị đi gọi anh về, chị Bảo đã gạt đi và bảo răng, sự hiện điện của anh ở nhà thương lúc đó rất cần thiết, vì nếu nhà thương có giải phẫu cho em, phải có sự quyết định của anh.

- Nghĩ cũng thương hại cho con Hạnh em ạ, đời người chỉ có một lần cưới, tiệc cưới lại vắng mặt vả . bố lẫn mẹ ! Phải chăng đó là số mệnh ! Với bao nhiêu sự lo lắng cho con, ông Trời quá cay nghiệt, em đã không được chứng kiến bữa tiệc, bữa tiệc em đã mất bao nhiêu công phu ! :

Em ạ, tiệc cưới của con cứ cử hành, anh ở nhà thương chờ đợi, chờ đợi bệnh tỉnh của em thuyên giảm, chờ đợi cả người nhà vào.

206Trang sách 206Độ khoảng hơn tám giờ, anh Thanh, Chú Quy và Thế vào, mang cho anh ít thức ăn. Trong nhà thương lúc đó còn có con Năm, nó theo em vào từ hôm trước.

Lòng anh ngao ngán, anh thiết gì ăn, cả đến con Năm nó cũng buồn bã trước bệnh tình của em.

Lạ lùng lắm em ạ ! Ở nhà thương với em, đường Ỷ như có người bảo anh :

- Đảm cưới con Hạnh xong, mẹ nó sẽ khỏi !

Người đây ở giới vô hình, và câu trên đã xâm nhập vào đầu óc anh.

Đêm hôm đó, chú Quy vào có mang vào chiếc ghế bố với chăn màn để anh ngủ, nhưng anh ngủ làm sao được. Anh nằm đó, nhưng cứ độ nửa giờ anh lại trở đậy. Phòng em năm cửa đóng kín mít. Anh mong cho chóng sáng để hỏi han về bệnh tình của em.

Trời sáng, anh chầu chực ở cửa phòng. Cô y-tá trực đi ra, anh hỏi thăm. Cô ấy cho biết ban đêm lúc một giờ em lại ra huyết, và cả đêm em chỉ ra huyết một lần đó thôi ! Anh hy-vọng thuốc của nhà thương đã cầm được huyết cho em, và em sẽ khỏi khi đám cưới Hạnh xong. .

Sáng hôm đó chú Quy cũng vào hỏi thăm bệnh tình của em. Anh nhờ chú ấy về nhà để lo lễ vu-quy ì cho Hạnh, và vợ chồng chú ấy đưa Hạnh về nhà chồng.

Ở nhà thương, anh mong đợi thời gian qua để đám cưới Hạnh xong. Anh.bị ám ảnh với câu : Đám cưới con con Hạnh xong mẹ nó sẽ khỏi Í Anh tin ở câu này, anh nghĩ tới ngày em sinh con Hạnh, em cũng bị băng huyết mà rồi em có sao đâu, thì ngày nay, chứng ra huyết của em cũng chỉ là - — băng huyết ! :

207Trang sách 207Nhưng em ơi, anh đã không hiểu ý-nghĩa câu °... trên của giới vô hình. Em khỏi đây, tức là em khỏi hết đau đớn, em từ giã cõi đời !

Rồi đám cưới lạnh đã xong, chú Quy và Dũng vào báo tin cho anh biết. Anh mừng cho con, và mong cho em bệnh tình sẽ giảm.

Trong lúc chú Quy và Dũng còn ở đó, anh vào thăm em. Lúc này em tỉnh và em đang khát nước. Em bảo anh :

-___"_ ò Mấy giờ đồng hồ, không có hựm nước anh ạ !

- Anh bảo em vì ra máu họ không đám cho uống nước.

Anh nhìn sắc diện em, nét mặt chỗ vàng chỗ đỏ, _— có lẽ máu ra nhiều, máu vào không đủ, nhưng anh không hề nghĩ tới cái kết quả thê thảm là buổi chiều ` hôm đó em sẽ chết. l Anh không nói với em được câu gì. Anh chỉ bảo " em: _ ~ Họ cấm không cho anh vào, anh phải vào lén.

Anh nhắc lại câu này hai lần. Anh bảo em cứ yên tâm nằm nghỉ. Anh cầu Trời Phật cho em tai qua nạn khỏi, lòng anh rất thành khẩn cầu xin. Nghĩ lại thương em, đã trải qua hơn một đêm, em mới tưởng có mấy giờ.

208Trang sách 208Trở ra, anh bảo Dũng vào thăm em. Nó vào _ nhưng em đã nhắm mất ngủ, nó chỉ nhìn mẹ rồi đi ra, không nói được câu nào. Nếu nó biết buổi chiều mẹ - nó chết, và những giờ phút ngày hôm ấy là những giờ phút cuối cùng của mẹ nó, ắt nó sẽ đứng lại, sờ trán - em, nếu em mở mắt ra, nó sẽ hỏi han đôi câu.

Chú Quy cũng vào thăm. Em còn thức, em đã nói với chú Quy câu gì nhưng chú ấy nghe không ra, _ rồi em cười. Em muốn nói nữa, chú ấy gạt đi vì sợ em mệt ! Chú Quy không hiểu em muốn nói gì, nhưng anh, anh hiểu, em ơi !

Em biết anh không có tiền nhiều, lại vừa lo đám cưới Hạnh xong, em năm Bệnh-viện ắt phải tốn kém, em muốn chú Quy giúp em ! Em tưởng rằng em sẽ qua khỏi cơn bệnh, em có ngờ đâu, cơn bệnh đã đưa em vào cối nghìn thu ! . ._ Anh có hỏi thăm cáe cô y-tá, họ cho biết từ một .giờ đêm, em không ra huyết nữa ! Óc thiển cận của anh cho đó là một điều mừng, có biết đâu, huyết không ra ngoài thì âm i ra bên trong, và lúc ấy sức em đã yếu, huyết còn đâu nhiều để ra ngoài như trước nữa. Cho là em đỡ, buổi trưa hôm đó anh để Dũng ở lại nhà thương còn anh về-qua nhà !

Ở nhà Ba Me còn đó. Anh kẻ lại bệnh tình của .__ em cho Ba Me nghe, và anh nói ý riêng của anh, cho rằng em không ra huyết nữa, em sẽ khỏi được, Ba hơi mừng, tuy Ba vẫn lo lắng lắm !

209Trang sách 209Anh về khỏi một lúc, vào khoảng hai giờ trưa, chị Bảo, chị Thanh và thím Quy cũng vào thăm em. ‹ Chị Bảo cho em biết việc cưới xin của Hạnh đã xong, và chị ấy đã làm trọn mọi: điều em ủy thác, đưa Hạnh : về nhà chồng, giải giường cho vợ chồng Hạnh. Theo . chị ấy kể lại, em đã cười cảm ơn nhưng đồng thời em cũng ứa nước mắt. Em khóc vì mừng đám cưới con đã xong, hay em khóc vì biết mình sắp gần đất xa Trời. Em ơi, dù sao, đám cưới Hạnh cũng đã xong, trước khi em từ giã cối trần, em biết mình đã gây đựng được cho hai đứa con lớn nhất.

Em thật đáng thương ! Đẻ mười một đứa con, nuôi mười một đứa con biết bao nhiêu công vất vả, - mới gây dựng được cho hai đứa, tuy hai đám cưới, rhưng em chỉ chứng kiến có đám cưới rưỡi. Đám cưới Uyển, em đã không mấy hài lòng, rồi đến đám cưới Hạnh, em chỉ chứng kiến được lễ ăn hỏi, còn lễ — cưới, than ôi ! Tuy em đã tốn bao nhiêu công trình _ mã rồi đám cưới đã cử hành không có cả hai ta !

Em ơi, còn chín đứa con nữa, từ sau anh biết bàn tính cùng ai đễ gây dựng cho chúng nó ! Và mỗi lần ` ngày vui mừng của chúng nó tới, anh càng chỉ nhớ em thêm, nhớ công lao của em, nhớ sự săn sóc của em đối với các con, nhớ sự hy-sinh vô bờ bến của em cho các con và cho cả anh nữa ! Nghĩ đến càng thêm chua xót ! Anh còn biết kêu vào đâu bây giờ, người bạn đời của anh đã ra người thiên cô !

210Trang sách 210- Chiều hôm đó, độ hơn ba giờ chiều, anh lại vào bệnh-viện. Anh bảo Dũng vẻ nhà nghỉ, buổi tối muộn ˆ muộn Dũng sẽ vào với anh. Ở trong nhà thương, cũng như hôm trước và buổi sáng, thỉnh thoảng anh | lại vội vàng mở cửa lén vào thăm em. Em vẫn nằm ngủ. Cho đến 6 giờ 20 chiều, anh lại vào, vừa may gặp lúc em thức. Lúc này em tỉnh táo lắm. Sắc điện em đưới ánh đèn không có gì là sút kém. Lần này hai chúng ta nói chuyện với nhau được hơi lâu.

— Em bảo anh : . _.__ - Không khéo em chết mất anh ạ !

Anh trần tĩnh em :

- Chết sao được ! Nếu chết thì chết lúc hai giờ trưa hôm qua rồi. Từ một giờ đêm đến giờ em không ra máu nữa.

- Em nói : :

- Vẫn ra đây chứ. ` Anhbáo: ` „ Không ra nữa, anh đ hỏi các cô y-tá. Không ở trong này với em, nhưng anh vẫn theo đõi bệnh tình của em từng năm phút một. Em không ra máu nữa !

Mắt em sáng lên ! Nói với em, anh nói thật, không thấy em ra máu nữa, anh cũng mừng. Nhìn đôi mắt sáng của em, chứng tỏ em còn yêu đời lắm, em đang thiết tha với sự sống. Chồng như vậy, con như — vậy và lại thêm cháu nhỏ bỉ bô bên bà, bỏ làm sao ' được hở em !

211Trang sách 211Em bảo anh : : . - Anh bảo họ cố chữa cho em, hết bao nhiêu tiền thì hết ! k Anh an ủi : - - Em cứ yên tâm nằm đấy. Tốn kém bao nhiêu __ cũng lo được, Bác-sĩ tất nhiên họ phải tận tâm. . Bác-sĩ họ đã tận tâm. Họ đã tới thăm em từng 15 phút một, họ muốn cứu em lắm, nhưng em Ơi, sống chết tự số mạng, mà số mạng bao giờ cũng cay nghiệt tàn nhẫn !

Em lại bảo anh tháo cho em chiếc nhẫn ở tay.

Anh ngần ngại, tay em lúc đó hơi sưng, anh sợ làm đau em. Anh không muốn tháo, em nói Bác-sĩ bảo ._ vậy. Nghe lời em, không hiểu có phải chính Bác-sĩ đã -bảo không, hay tại em đã tự cảm thấy cái gì nên muốn tháo chiếc nhẫn ra.

- Anh nhè nhẹ tháo, sợ tay em đau. Em bảo : ` - Anh đây ở bên trong ra.

Anh từ từ đây ra nhưng khó khăn lắm. Em lại nói ; "

-Anh đầy mạnh ra !

- —"_ Anh đã tháo được chiếc nhẫn. Nhìn chiếc nhẫn, -em bảo anh : mm - Anh đeo vào tay anh đi !

212Trang sách 212Anh đã đeo chiếc nhẫn vào tay anh trước mặt em. Nét mặt em hiện lên vẻ hài lòng.

Lúc đó em tỉnh táo lắm. Anh nhắc tới con Bê. . - Bê nó ở nhà nó hỏi tới Bà mãi.

Có lẽ câu nói này đã làm cho em buổn. Em - - _ nhằm mắt lại. TRấy em nhắm mắt, anh khe khế đi ra - để em năm nghỉ. si Em ơi ! Thật anh có ngờ đâu, đôi ta nói chuyện với nhau lần đó là lần cuối cùng, vì chỉ hơn hai giờ sau, em ra đi vĩnh-viễn, từ giã cõi đời đề lại cho anh toàn nhớ tiếc đau thương !

- Khe khẽ đi ra, nhưng chỉ độ nửa giờ sau anh lại khe khẽ mở cửa vào để nhìn em. Anh hỏi thăm cô y-tá -_ cổ ấy cho biết Bác-sĩ họ định sáng thứ hai sẽ giải phẫu ._ 'cho em. Tĩn này làm anh mừng, vì như vậy tức là máu của em đã cầm rồi, nêu không em làm sao chịu đựng nổi đến sáng thứ hai, hôm đó đang là thứ bảy. Lúc đó chú Quy vảo, anh nói lại cho chú Quy hay. Quy thương chị lắm, săn sóc và lo lắng cho chị rất nhiều !

- Cô y-tá nói vậy, nhưng độ 15 phút sau, anh lại , mở cửa vào trước là để nhìn em, sau là để hỏi thăm _ cổ ta về em. Lần này cô ta nói : _"_ „ Các Bác-sĩ vừa bảo phải mỗ gấp !

Anh sửng sốt, nhưng anh cho rằng bệnh em thế nào cũng phái mô, qua được cuộc giải phẫu em sẽ khỏi. Trước đó độ I5 phút, ở ngoài sân nhà thương nhìn vào, anh thấy bến Bác-sĩ đứng quanh giường em, họ bản tán rất lâu. Chắc là sau cuộc bàn tán này, họ quyết định mỗ gấp cho em. l __ Anh lại ra chờ ở hàng hiên. Chỉ độ hai phút sau, cô y:tá ra mời anh vào để gặp Bác-sĩ. Anh vào thì . — Bác-sĩ Delavaux cũng đi ra. Ông ta bảo anh phải có một lít máu, nhà thương sẽ giải phẫu cho em ngay . đêm đó, và cho anh biết sẽ phải cắt của em một khúc ruột và một mảnh đạ dày ! Anh cho ông ta biết máu đã có sẵn, và đồng thời anh ra gọi nhờ dây nói của bệnh-viện để báo tin cho chú Quy và các con ở nhà _ hay. Gọi đến sở chú Quy, chú Quy đi vắng, gọi về nhà thì dây nói không kêu. Anh cho là ở nhà trẻ con chúng nó để kênh dây nói, anh phải vội vã về. Về đến nhà thì chú Quy đã biết rồi và chú Quy sắp sửa để đi xin máu cho em, phỏng trong lúc giải phẫn có cần đến nhiều.

213Trang sách 213Báo tin cho các con biết xong, anh lại vội vã trở lại vào nhà thương. Con Uyễn cũng bảo chồng nó vào, phòng nêu không có người cho máu, sẽ lấy thêm máu, sẽ lấy __ thêm máu của nó, và vừa may chồng nó đẻo anh vào !

- —— Bmơi ! Thật là đau đớn ! Anh vào đến nhà thương thì vừa lúc em đang tắt thở. Bác-sĩ Delavaux `. dẫn anh vào với em. Anh sờ chân em lạnh, tay em lạnh, chỉ người em còn hơi nóng.

Lúc đó anh chị Thanh cũng vào thăm em, lại có mặt cả thẳng Dũng và thằng Thắng ! xoa khắp người em, nước mắt ràn rụa. Chị Thanh khóc lóc. Anh bão Dững về nhà lấy bộ quần áo thay cho em.

214Trang sách 214Ngắm nhìn em, em như người nằm ngủ. Anh hôn lên hai má em, anh lại hôn vào môi em như khi em còn sống ! Lạ lùng thay, sau cái hôn vào môi em, em nhếch mép cười. Em đã thỏa mãn, em đã chết trong tay anh.

Anh vành mắt em ra, mắt em vẫn long lanh sáng và l — nhìn lại anh. Em chưa chết; tuy tìm em có lẽ đã ngừng đập, nhưng óc em còn sáng suốt, cũng có lẽ vì vậy nên : mắt em nhìn lại anh và miệng em nhéch mép cười.

Chị Thanh và anh xoa nắn khắp người cho em, đa thịt em vẫn mịn màng, khuôn mặt em vẫn tươi tỉnh, vậy mà em đã chết ư ! _Chị Thanh khóc, anh khóc, và con em, thằng Thắng lúc đó cũng gục đầu vào tường khóc ! _._ Thôi, thôi ! Em đã chết rồi còn gì nữa ! Anh như người mất hỗn. Anh ôm lấy.em !

Anh nhắc cho chị Thanh những điều em vừa nói với anh cách đấy hơn hai giờ, và nói về chiếc nhẫn.

Chị Thanh bảo :

- Sao chú lại tháo nhẫn của cô ấy. Độc lắm, người ta kiêng đây. Chú bỏ vào mồm cho cô ấy.

Người chết có vàng trong mồm sẽ linh thiêng lắm ! : . - Anh tháo chiếc nhẫn ra, lấy chiếc mền vải che ấp tay đi để kín đáo bỏ chiếc nhẫn vào mồm em !

Ôi tình nghĩa đôi ta , ba mươi năm, ba tháng mười hai ngày đến đây là chía rẽ âm đương đôi ngà !

215Trang sách 215Dũng nó mang quần áo, vào anh và chị Thanh mặc vào cho em, cái bộ quần áo xanh, chính tay em may và thêu lấy !

Em đã chết, làm sao cứu được em nữa ! Ông Trời sao mà ác nghiệt, vợ chồng chúng ta sống với nhau nghèo khổ, anh cũng chẳng có địa vị chức tước k gì, hai chúng ta có được hưởng gì đâu ! Chúng ta chỉ có tình thương yêu nhau, và chúng ta đã lấy hạnh : phúc gia-đình thay cho tất cả tiền tài địa vị ! Sao những kẻ vừa có tiền vừa có địa vị, vợ chồng họ lại không bị chia rẻ † Trời đất thật bất công !

Em đã chết hắn rồi. Đám tang em đã cử hành __ sáng ngày thứ ba 23 tháng 12-1969, tức là ngày rằm tháng l1 năm Kỷ-Dậu. Đủ mặt các Con, mười một đứa chúng nó đều đã được nhìn mặt em lần cuối cùng; chúng nó đều đã khóc nhiều, Cả hai đứa con rễ và hai cháu Bê, Bí cũng có mặt trong lễ liệm. Ba me, anh chị Thanh và vợ chồng Quy cũng dự lễ khâm liệm - cho em ! Ba đã đau khổ và đã khóc em sướt mướt.

Bạn bè thân thuộc đưa đám tang và phúng viếng ‹ em đông lắm, bà con trong cư-xá hầu như gần đủ mặt. Viếng em, các ông bà ấy đều nhắc lại hình bóng và nết ăn ở của em.

Ngoài bạn bè chúng ta, bạn bè của các con đến phúng viếng và đưa đám em cũng không ít. Những bạn học của ˆ_ Uyễn, của Hạnh, những bạn quân nhân cùng đơn-vị với Tuấn, một số các sinh viển cùng học với Dũng đều có lễ - viếng, vòng hoa hoặc vàng hương nến. Cả các bạn học của Nga, của Thắng, Kỳ, Định, sư huynh Boniface trường Đức-Minh không những đến viếng em tại nhà thương mà còn dẫn các bạn học của Thắng Kỳ, Định tới : nghĩa-trang để làm bàng rào danh-dự đón lnh cửu em.

216Trang sách 216Các bà phước trường Nga cũng đưa các nữ-sinh tới l -_ việng em và tiễn đưa em trong ngày cất đám. _-__ Mọi người thương tiếc-em, và trông thấy đàn con nhỏ đại, họ đều ái ngại !

Chú Mộng-Chương đã đưa em tới mộ, đã chụp một bộ ảnh và đã viếng em một vòng hoa, lời viếng thật là cảm động : NHỚ THƯƠNG CHỊ. Anh đã lưu giữ vòng hoa này thờ tại mộ em.

Trong những người khóc lóc xót thương em có - vợ chồng cháu Vân, chúng đã xót thương mợ như chính mẹ chúng vậy ! Lại còn cháu Đoan, sống em thương cháu lắm, lúc em chết cháu đã xin để tang em và đã khóc em như chính con em vậy !

Mắt em, anh sống lại với sự đau khổ ! Anh buồn quá ! An-ủi anh, mọi người đều mang câu số mệnh ra nói! Ôi ! Số mệnh ! Chị Thanh thường nói :

- Cô ấy chết thế là sướng ! Chết không đau đớn, ` người trông như còn ngủ, lại đủ mặt mười một đứa 'con. Nhìn bảy thẳng con trai chống gậy, người ta DU óc CÓ CỐ ỐC CC CC GOGUƯờogư.ướơờừờề ưựợoưộoổờừùag ...cc..yy cam,” ộoồ Xà +UIỆNG tàn x7. kha‹f—- ` đà Vô và c ng thi dể Sở nà đợ 6 vợ M Đ sẽ lở DN... ` ^^. xa Áo - ý, TA đG + Ê à kê Š `... `. SA li “ụ xi ớc" XS (2021 : Là NỆ ® TƯỜNG ống NA. k TM h xả. TT - 2 Áy 1o h4 KỆ nuoc So». (l1 HÔNG Ỉ hạ Sa MT TNZT TY ¬¬SXx--:-:

ả Ea.) ˆ SA HGG l tế n c i bê đán đan * : Mã l % xa TH Tê LT rA di XIN TÊN _".. =. “na mm SE 7 20A Hán E0 kh KG 25020 TSGUEWSGNRRBRGBE Si “ v: x ¿ HE TàN/.Ì CAI _ " Tự ˆ Ms .-<- khẽ TT... Đệ hp Ẻ de Tà nh Hà v.v M MA N dt cà s2). ì, Ä\gÓI,: HỘ, CỦg, f0 ác NHA Uy” thương cô ấy, nhưng ai cũng khen cô ấy tốt phúc, trong lúc chiến tranh này mà có đủ cơn cái đi đưa mẹ!

217Trang sách 217Lại thêm hai chàng rễ va hai cháu ngoại ! Số không được sống, chết như thế là hơn người † Hơn người ! Mai mỉa ! Giá cứ kém người mà sống thêm năm năm nữa, cả hai chúng ta sẽ sung- l sướng hơn bao nhiêu !

Em đã chết ! Ngôi mộ em, anh đã cho xây, và l anh đã khắc lên đầu mộ bốn chữ THỤC ĐỨC LƯU PHƯƠNG.

Ngôi mộ vật chất của em đã xây, anh mong rằng những trang anh viết đây sẽ là một ngôi mộ tĩnh thần, và tập sách này sẽ mãi mãi nhắc nhở cho con cháu chúng ta về em, về tất cả những cái bay cái đẹp của em và nhất là về mối tình chung thủy và bắt diệt của đôi ta, dù ngày nay âm đương đôi ngả.

Hình ảnh em sẽ còn mãi trong hồn anh, trong hồn các con; anh và các con không bao giờ quên em.

Anh lại muốn cả những bạn bẻ thân thuộc của chúng ta cũng không ai quên em, quyển sách này sẽ nhắc nhở họ tới em ! Em chết, nhưng anh không muốn em - chết trong quên lãng ! Và nêu Kiếp sau ta lại gặp ía, \ Đôi ta lại quyết hợp hòa lứa đôi !

Saigon 26-12-69 - 14-3-70 KHÓC EM Hỡi ơi, Em đã chết rồi, :

218Trang sách 218Còn đâu em nữa, em người anh yêu †!

Còn đâu khi sớm lúc chiều, Cùng nhau chia sẻ những điều buôn vui l Còn đâu giọng nói tiếng cười l Còn đâu ánh mắt sáng ngời nhìn anh !

Còn đâu những lúc năm canh, :

Tỉ-tê bàn chuyên gia-đình đôi ta! —.

Còn đâu bóng đứng thưới-tha † Lũ con mắt mẹ xót xa thờm sâu;

Bữa cơm lặng lẽ nhìn nhau, Nhìn vào chỗ mẹ, mẹ đâu bỡi Trời !

Thương thay cho lä con côi !

Thương hai châu dại tuổi đời côn thơ !

Nhớ bà xao-xác ngắn-ngơ, Hỏi anh : “Ông hà, Bà giờ đi đâu ?”

Ba mươi năm sống bên nhau, Vắng em anh sống trong sâu triền-miên !

219Trang sách 219VẤN TẾ Hồi ơi ! ' Mây buôn che phủ, Gió thảm thẳm reo; - Cuộc trăm năm dâu bể đã nhiều, múi Kinh-Bắc hiện càng chua xót, Đời một giắc nắng mưa cũng lắm, mây Phong- châu bỗng chuyển sầu ưu !

Nhớ em xưa :

Vẻ người thanh lịch, Giáng điệu yêu kiều, Tính hiền thảo, dưới nhường trên kính.

Nét ôn hòa, chồng mến con yêu. l Trách Trời già độc địa, đau đớn nhà Thung, thân hiệu nữ sớm cuộc đời từ giã, Căm đất rộng nghiệt cay, quạnh hỉu con đẻ, phận ' mẹ hiền mau cối chết phiêu điêu ! ` Cha già thương xót, Chồng góa phiền đau, Nào đâu lúc thăm cha vui vẻ, săn sóc giờ ăn giắc ngủ, Còn đâu khi đằm thắm chiều chồng, hỏi han mọi việc đủ điều.

220Trang sách 220Trách Nam-Tào, Bắc-Đầu chưa tử ghi sinh, lúc biên chép chẳng nương tay thư bút, Buốn Ngọc-Đế, Như-Lai quyền cao đức cả, phép nhiệm màu không ân từ khuê lưu.

Cửa nhà vắng vẻ, Con cháu gIeo neo, l Vườn trước sân sau, lạnh lùng quạnh quế, Bữa ăn giắc ngủ, ngao ngán đìu hỉu. .Đàn con dưới cánh, mong mẹ hiền tuôi hạc cảng cao, đợi ngày chúc dâng Khải-tửu, Lũ cháu bên mình, tưởng bà ngoại sức loan còn ˆ mạnh, vui mừng hưởng sự nâng nu! ` Nào ngờ đâu: —~ Hai ngày trọng bệnh, Một buổi u sâu.

Em ra đi bỏ chồng con thêm cháu ngoại, với hận lòng tê tái. l Anh ở lại nhìn cửa nhà cùng vườn ngõ, nặng niềm nhớ thương đau.

Vắng nụ cười ưu ái sân Lai, từ sớm đến chiều trai gái thấy bâng khuâng ngơ ngác.

-. Đặc áng mây mịt mù núi Dĩ, hết ngày lại tháng, lớn bé đều ủ rủ buổn rầu !

221Trang sách 221-tat- Ba mươi năm ân ái, tình vợ chồng khăng khít tháng ngày, thêm tuổi thọ cảng thêm bền chặt, Bốn mươi sáu hưởng dương, nghĩa sinh từ chia phôi giây phút, sầu biệt ly sầu mãi dài lâu :

Thôi từ đây :

Âm dương đôi ngả ' Kẻ khuất người còn, Giá hạc vân du, em về nơi vĩnh cửu ' Trần ai tục lụy, anh ở trấn Phiên-An, Tìm lại kỷ-niệm xưa, tập ảnh cũ, chỉ xem hình ngắm bóng.

Ôn đến yêu đương trước, tấm tình còn, đành mến cháu nuôi con.

Nỗi xa xót, con thương cháu nhớ, nén hương trầm càng nhắc nhở sớm hôm, đau lòng trẻ đại Cảnh bùi ngùi, chị khóc em buồn, lúc thăm viếng thêm não nùng châu lệ, khổ hận người thân Than ôi !

Tình chung chăn gối, Đầu ấp má kê, Trung trinh tiết hạnh, : Trọn nghĩa phu thê, Tưởng cùng tuế nguyệt, Vui chữ xướng tùy, Nào ngờ đôi ngã Vĩnh biệt chia ly !

Thương thay !

CỐ Ty HƯƠNG ANH... . ˆ g g. ..

222Trang sách 222NHỚ THƯƠNG của TOAN ÁNH đo tác giả bắt đầu viết ngày 26-12-69 và hoàn thành ngày 14-3-70. Sách im xong ngày 10-8-70, tác giả đành biếu các bạn bè quyến thuộc để kỷ-niệm cái tang đau đớn của mình và để tri ân tất cả thân bằng quyến hữu đã giúp đỡ, chia buồn, phúng viếng hoặc đưa đám nội nhân mình.

223Trang sách 223Giây phép số 203] BTT/PHNT Ngày 15-5-1970 của Bộ Thông Tin