Hồi ký in riêng, 1970

Nhớ Thương

Ngày 20 tháng 12 năm 1969, người bạn đời ba mươi năm của nhà văn Toan Ánh qua đời tại bệnh viện Grall, Sài Gòn, ở tuổi 46, để lại ông cùng mười một người con.

Sáu ngày sau, ngày 26 tháng 12, ông bắt đầu viết "Nhớ Thương" và hoàn thành ngày 14 tháng 3 năm 1970 — cuốn hồi ký ông nói với bà, chứ không nói về bà. Sách in xong ngày 10 tháng 8 năm 1970 tại nhà in Chí-Thanh, Sài Gòn: không nhà xuất bản, không giá bìa, không bán.

Bìa sách Nhớ Thương, 1970: chân dung người vợ của tác giả, tựa sách và dòng chữ SAIGON 1970
Chân dung

Người giữ nếp xưa

Ảnh chân dung nhà văn Toan Ánh lúc cuối đời

Toan Ánh, tên thật Nguyễn Văn Toán, sinh tại Thị Cầu, Bắc Ninh — vùng Kinh Bắc của quan họ và hội hè. Ông bắt đầu viết từ năm 1934 và trong hơn bảy thập kỷ đã ghi chép lại phong tục, tín ngưỡng, lễ hội và ca dao của người Việt từ nông thôn đến thành thị, từ Bắc vào Nam.

Về bút danh

Tên thật của ông là Nguyễn Văn Toán. Người quen thường gọi ông là "anh Toán". Đọc ngược hai tiếng ấy thành "Toan Ánh" — và ông lấy đó làm bút danh.

Bản số hóa

Bốn cuốn in ở Hà Nội, 1942–1950

Đây là những cuốn sách sớm nhất của ông còn giữ được, và ít được nhắc tới trong các danh mục hiện nay. Cả bốn cuốn còn đến hôm nay nhờ bản nộp lưu chiểu được giữ tại Thư viện Quốc gia Pháp (BnF) ở Paris, nơi đã số hóa trọn vẹn từng cuốn. Bản chụp nguyên bản có thể tải về ngay tại đây.

Bước Đầu

Hài kịch — thể loại duy nhất thuộc loại này trong toàn bộ sự nghiệp của ông, và là cuốn sách sớm nhất của ông còn lưu lại. BnF chú: "[Le premier pas, comédie]".

Bản in xong ngày 7/7/1942. Ngoài bản giấy thường còn năm mươi bản giấy vélin đánh số 1–50, mỗi bản có chữ ký tác giả — theo trang cuối sách.

Nhà in An-Thịnh, 181 Rue du Coton, Hà Nội, 1942 · 74 tr.

Kịch

Hồ sơ thư viện: BnF ↗

Bản số hóa

Bản chữ nhận dạng (PDF) 0.9 MB — Bản chữ do máy nhận dạng từ bản chụp, chưa hiệu đính. Sách in theo chính tả trước cải cách nên còn nhiều lỗi — bản chụp nguyên bản mới là bản chuẩn.

Bản số hóa: Thư viện Quốc gia Pháp (Gallica) ↗

Phong Lưu Đồng Ruộng

Khảo cứu phong tục nông thôn miền Bắc và các thú vui đồng quê. Bản 1957 ghi rõ "in lần 3" — mốc 1958 thường được nhắc là lần in thứ ba, không phải lần đầu.

Ánh Hoa, Hà Nội, 1943 · 152 tr.

Tái bản: Hà Nội: Minh Tuấn 1952 · Sài Gòn: Nam Sơn 1957 (in lần 3)

Biên khảo

Hồ sơ thư viện: BnF ↗

Bản số hóa

Bản chữ nhận dạng (PDF) 0.8 MB — Bản chữ do máy nhận dạng từ bản chụp, chưa hiệu đính. Sách in theo chính tả trước cải cách nên còn nhiều lỗi — bản chụp nguyên bản mới là bản chuẩn.

Bản số hóa: Thư viện Quốc gia Pháp (Gallica) ↗

Trong Lũy Tre Xanh

Tập truyện ngắn phê phán hủ tục làng quê.

Trang đầu sách ghi giấy phép in cấp ngày 1/7/1944 và dòng "in lần thứ nhất"; vì vậy ở đây ghi năm 1944, trong khi một số hồ sơ thư viện ghi 1945. Mốc 1957 là lần tái bản ở Sài Gòn.

Nhà xuất bản Hàn-Mặc, 26 Phố Hàng Quạt, Hà Nội, 1944 · 136 tr.

Tái bản: Sài Gòn 1957

Truyện ngắn

Hồ sơ thư viện: BnF ↗

Bản số hóa

Bản chữ nhận dạng (PDF) 0.7 MB — Bản chữ do máy nhận dạng từ bản chụp, chưa hiệu đính. Sách in theo chính tả trước cải cách nên còn nhiều lỗi — bản chụp nguyên bản mới là bản chuẩn.

Bản số hóa: Thư viện Quốc gia Pháp (Gallica) ↗

Thanh Gươm Bắc Việt

Tiểu thuyết lịch sử lấy bối cảnh kháng Nguyên Mông. BnF chú: "L'épée du delta tonkinois, roman."

Nhà in Minh-Tuân xuất bản, 15 Phố Nhà Thương Chữa Mắt, Hà Nội, 1950

Tiểu thuyết lịch sử

Hồ sơ thư viện: BnF ↗

Bản số hóa

Bản chữ nhận dạng (PDF) 1 MB — Bản chữ do máy nhận dạng từ bản chụp, chưa hiệu đính. Sách in theo chính tả trước cải cách nên còn nhiều lỗi — bản chụp nguyên bản mới là bản chuẩn.

Bản số hóa: Thư viện Quốc gia Pháp (Gallica) ↗

Bộ sách tiêu biểu

Nếp Cũ

Bộ biên khảo mười một tập ghi lại toàn bộ nếp sinh hoạt của người Việt — từ vòng đời một con người đến làng xóm, hội hè, tín ngưỡng và thú vui tao nhã.

Bìa sách Nếp Cũ: Con Người Việt Nam

Nếp Cũ 1/11

Nếp Cũ: Con Người Việt Nam

Vòng đời người Việt từ lúc sinh ra đến khi qua đời — sinh, học, lập gia đình, ma chay, cải táng.

Nam Chi Tùng Thư, Sài Gòn, 1965 · 422 tr.

Tái bản: Khai Trí 1970 · NXB TP.HCM 1991 · NXB Trẻ 2023

Biên khảo

Hồ sơ thư viện: Cornell ↗

Nếp Cũ 2/11

Nếp Cũ: Tín Ngưỡng Việt Nam (Thượng)

Hệ thống tín ngưỡng dân gian Việt Nam — thờ cúng tổ tiên, thần linh, Phật giáo dân gian.

Nam Chi Tùng Thư, Sài Gòn, 1967 · 475 tr.

Biên khảo

Hồ sơ thư viện: CiNii ↗

Nếp Cũ 3/11

Nếp Cũ: Tín Ngưỡng Việt Nam (Hạ)

Tiếp tục khảo cứu tín ngưỡng — ma thuật, bói toán, phong thủy, tục lệ tang ma.

Nam Chi Tùng Thư, Sài Gòn, 1968 · 451 tr.

Tái bản: Hoa Đăng 1969

Biên khảo

Hồ sơ thư viện: CiNii ↗

Bìa sách Nếp Cũ: Làng Xóm Việt Nam

Nếp Cũ 4/11

Nếp Cũ: Làng Xóm Việt Nam

Đời sống làng xã — cấu trúc, hương ước, đình làng, chợ quê, tình làng nghĩa xóm.

Ảnh trong sách của Nguyễn Cao Đàm, Nguyễn Mạnh Đan, Trần Lê Sinh và Trần Cao Lĩnh.

Phương Quỳnh, Sài Gòn, 1968 · 471 tr.

Biên khảo

Hồ sơ thư viện: Open Library ↗

Nếp Cũ 5/11

Nếp Cũ: Hội Hè Đình Đám (Thượng)

Lễ hội truyền thống Việt Nam — đình đám, hội làng, tế lễ, rước kiệu, trò vui.

Bản in lại ở Houston, Texas là lần tái bản ở hải ngoại duy nhất tìm được trong toàn bộ sách của ông.

Nam Chi Tùng Thư, Sài Gòn, 1969 · 303 tr.

Tái bản: Houston, Texas: Vietnamese Book Store, khoảng thập niên 1980

Biên khảo

Hồ sơ thư viện: Cornell ↗

Nếp Cũ 6/11

Nếp Cũ: Hội Hè Đình Đám (Hạ)

Tiếp tục khảo cứu lễ hội — hội chùa, hội chợ, hội xuân, các trò chơi trong hội.

Nam Chi Tùng Thư, Sài Gòn, 1974 · 356 tr.

Biên khảo

Hồ sơ thư viện: Cornell ↗

Bìa sách Nếp Cũ: Bó Hoa Bắc Việt

Nếp Cũ 7/11

Nếp Cũ: Bó Hoa Bắc Việt

Phẩm chất hiền thục, đảm đang của phụ nữ Việt Nam vùng Bắc Bộ.

Vạn Lợi, Sài Gòn, 1959 · 137 tr.

Biên khảo

Hồ sơ thư viện: CiNii ↗

Bìa sách Nếp Cũ: Hương Nước Hồn Quê

Nếp Cũ 8/11

Nếp Cũ: Hương Nước Hồn Quê

Ca dao, tục ngữ và chuyện tình dùng để giải thích thơ ca dân gian — tình yêu quê hương đất nước.

Nếu 1999 là năm sáng tác chứ không phải năm tái bản thì đây là cuốn sách ông viết ở tuổi ngoài tám mươi.

NXB Thanh Niên, 1999 · 433 tr.

Biên khảo

Hồ sơ thư viện: Princeton ↗

Bìa sách Nếp Cũ: Cầm Kỳ Thi Họa

Nếp Cũ 9/11

Nếp Cũ: Cầm Kỳ Thi Họa

Bốn nghệ thuật quý tộc — đàn, cờ, thơ, họa trong đời sống người Việt xưa.

NXB Trẻ, 2023 · 446 tr.

Biên khảo

Nếp Cũ 10/11

Nếp Cũ: Thú Vui Tao Nhã

Các thú tiêu khiển truyền thống — cờ tướng, thả thơ, chơi hoa, thưởng trà.

In chung với Bó Hoa Bắc Việt. Đây là phụ đề của Các Thú Tiêu Khiển Việt Nam.

NXB Trẻ, 2023 · 376 tr.

Biên khảo
Bìa sách Nếp Cũ: Trẻ Em Chơi

Nếp Cũ 11/11

Nếp Cũ: Trẻ Em Chơi

Trò chơi dân gian Việt Nam — ô ăn quan, nhảy dây, đánh đáo, thả diều, kéo co.

NXB Trẻ, 2024 · 500 tr.

Biên khảo