Cuộc sống dần ổn định và những kỷ niệm cuối cùngPhần XI · trang 154–168

154Trang sách 154Ngày tháng trôi qua, cuộc đời chúng ta đã đỡ gian nan nợ nần cũng bớt mặc đầu anh trải qua 6 tháng nghỉ việc. Thời gian từ từ trôi, các con chúng ta ngày một lớn khôn. Năm sau con Uyễn thì đậu cử nhân phần I và nó cứ dần đà tiến, con Hạnh và thằng Tuần năm sau nữa cũng đậu Tú-tài Anh không còn làm việc ở Bộ Xã-hội nữa, anh chuyển sang làm ở Tổng Nha Thuế-vụ ngay khi anh đi làm việc trở lại. Nhớ lại năm đó, anh làm ở phòng Điện-Cơ, mọi việc đối với anh đều lạ lùng, nên mỗi buổi đi làm về anh đều có chuyện nói lại em nghe.

Trong mấy năm liền, cảnh sống của gia-đình hết sức bình thản, có lẽ bao nhiêu hoạn nạn đã qua † ˆ Rồi năm Quý-Mão, năm tuổi của anh. Chúng ta hơi lo ngại : số kiếp chúng ta vất vả, những năm xung * thường gặp những sự không may ! Như chim phải tên, thấy năm tuôi của anh tới, lại là năm xung của em, chúng ta có lo ngại cũng không phải là vô căn cứ.

Rất may, năm Quý-Mão qua đi ! Có lẽ chứng ta đã phải chịu đựng quá nhiều nên đến năm tuôi của anh, Trời Phật thương không bắt phải chịu thêm đau khô nữa.

155Trang sách 155Cuối năm đó có cuộc đảo chánh lật đổ Chính- phủ Ngô-đình-Diệm. Lần này, trong lúc đảo chánh, anh vẫn đi làm, không nói năng gì và cũng không có thái độ gì. Đảo chánh thành công hay thất bại, đó là việc của những người làm chính-trị với nhau ! Ngô- đình-Diệm bị lật đổ, chính sách độc tài gia-đình trị không còn. Mọi người mừng rỡ chờ đợi những ngày tốt đẹp, nhưng cho đến ngày nay, sáu năm sau, những ngày tốt đẹp đã tới đâu !

Năm 1965, trong công việc làm, anh được gặp lại anh Nguyễn-đoãn-Vượng, chủ bút cũ của tờ Trung Bắc Chủ nhật, anh quen biết từ khi còn ở Vĩnh-Yên nghĩa là cách đây đúng 20 năm; anh cũng được địp gặp nhà văn Lãng Nhân. Cả hai người đều điều khiển Kim-Lai ẩn-quán và nhà xuất-bản Nam-Chỉ tùng thư.

Hai anh Lãng Nhân và Nguyễn-doãn-Vượng đã giúp anh để xuất bản cuốn Nếp cũ CON NGƯỜI VIỆT- NAM. Cuốn sách là một thành công của anh, đã được hoan nghênh, và chính vì nó, nghĩa là vì bai anh Lãng Nhân và Nguyễn-Doãn-Vượng, anh đã tiếp tục viết và cho xuất-bản được nhiều cuốn sách khác cùng loại.

Năm 1965, anh rời sở Thuế về làm việc ở Bộ Thông-Tin cho tới ngày nay. Công việc giờ đây rất thích hợp với anh, trông coi Thư-Viện, anh có thì giờ đọc được nhiều sách.

156Trang sách 156Năm 1966, chứng ta gả chồng cho cơn Uyển. Nó đã đậu hết cử nhân Luật và đang làm Thanh-tra ở Bộ Lao-Động.

Đám cưới của nó, em đã vất vả, nhưng cả hai chúng ta đều sung sướng. Con chúng ta đã lớn và | chúng ta đã bắt đầu gây dựng cho từng đứa một.

Rồi con Hạnh, thằng Dũng cũng đỗ Tú-tài H. Con Hạnh đi làm ở Ngân-khố, còn thẳng Dũng vào trường Y-Khoa. Chúng ta chỉ hơi buồn vì thẳng Tuấn, nó đã sao nhãng học hành, đua anh em chơi bời, không biết đến sự săn sóc lo lắng của bố mẹ.

Nó bỏ học đi chơi, anh vẫn cứ tháng tháng tới trường đóng tiền học ! Cho tới ngày ?4Y, nó vẫn không có trọn bảng Tú-tài, và chính vì vậy nó đã phải nhập ngũ, đi đơn vị tác chiến đóng đồn ở Bình- Đương. Lúc nào em cũng thương nó, mỗi lần nó về chơi em đều săn sóc làm thức ăn làm bánh, nhưng về chơi, nó lại mải đi với bạn bè, sự sắn sóc của mẹ hầu như nó không để ý tới, thức ăn, bánh trái em làm, đến bữa nó không về, mọi người đem ra + ăn, có để phần nó cũng chỉ ngó qua ! Và lần nào nó đi, em cũng đều phải cho nó thêm tiền ! ` Tình mẫu tử, em đối với các con thật vô bờ bến !

Em còn nhớ không, lần thằng Tuấn bị đựng xe gãy chân, anh giận nó lêu lổng chơi bời, bỏ cả học hành, anh không thèm ngó ngàng tới, chính em đã long đong vất và, vào nhà thương săn sóc cơn, đợi chờ cho nó được bó bột xong, em lại mang nó về nuôi nắng hầu hạ nó cho đến khi khỏi. Nó có biết đâu đến lòng Mẹ bao la, đến tình thương của Mẹ ! Nó còn đang mải đua anh đua em chơi bời, vết thương khỏi, nó vẫn chứng nào tật ấy cho tới ngày phải nhập ngũ ! Có lẽ ngày nay nó đã hối hận, nó đã nhận thấy sự săn sóc của Mẹ nó nhưng rrte nó đâu có còn nữa, Mẹ nó đã ra người thiên cổ ! Nó thương em lắm. Anh đã bắt gặp nó khóc nhiều lần. Nó gục đầu vào bàn thờ Mẹ đứng lặng !

157Trang sách 157Em ạ, nếu em không chết, có lẽ năm nay chúng ta lập gia-đình cho nó. Nó đã đưa người yêu của nó về để em thấy và em cũng chịu. Em đã chết rồi, còn gì nữa ! Phải chỉ, nếu em không thể sống lâu được với anh, Trời cho em sống thêm một năm rưỡi nữa, chúng ta lấy vợ cho con, em sẽ có cháu nội trước khi vĩnh-biệt cối đời ! Trời thật đã cay nghiệt, đã bắt em chết giữa lúc em đang yêu đời, và giữa lúc hạnh-phúc gia-đình đang đây đủ !

Anh hiểu, những lời nói cuối cùng của em với anh, em thiết tha yêu đời lắm, và thật là một sự đau đớn, khi em phải từ giã chồng, lìa bỏ đàn con để về : bên kia thế giới ! Em yêu chồng, em yêu con ! Khi con Uyễn bị bắt về tội là Sinh-viên Phật-tử dưới thời .

Ngô-đình-Diệm em cũng đã long đong, tất tả, hói chỗ này lo chỗ khác. Em đã vào tận trại gian thăm con, và khi được tin con, em đã vui mừng khôn xiết. Em đi xem bói, đi bởi tử-vi cho con, ai nói sao em cũng chẳng yên lòng, cho đến khi con được về, nét vui mới trở lại trên mặt em. Em đã khóc nhiều, khóc đêm, khóc ngày, em chỉ lo con bị tra khảo đánh đập ! May phúc đức nhà ta, con đã không bị những sự tàn nhẫn như những người bị bắt đưới thời Ngô-đình-Diệm l thường phải chịu đựng.

158Trang sách 158Lại khi thẳng Đạt nó bị ngã gẫy tay vào năm lên. _ bến tuổi, cũng lại chính em đã đưa con đi hết Bác-sỹ đến Bệnh-viện công, và lúc anh về, anh biết chuyện thì em đã đưa con từ Bệnh-viện Nhi-đồng trở về nhà.

Buổi tối hôm đó, con nó kêu đau, bai chúng ta đã cùng đưa con trở lại Bệnh-viện để người ta nới bớt chỗ bó bột của con cho nó khỏi tức máu.

Cứ mỗi lần con đau ốm là em lo lắng, em chăm sóc thuốc men. Một đứa nào đi đâu lâu về em cũng sốt ruột, bất các anh các chị nó đi tìm, cho đến khi chúng nó về nhà em mới yên lòng. Em thường nói :

- Bây giờ nạn bất cóc, nạn xe cộ nhiều lắm, làm sao em không lo khi chúng nó không về đúng giờ !

Em lo cho các con nhưng chúng nó thật nhởn : nhơ có biểu đâu sự lo sợ của người Mẹ ! Tai nạn ở Đô-thành Saigòn chập chùng, nhất là từ khi có người ` Mỹ, họ cậy là dân nước đem viện-trợ cho Việt-Nam, | họ lái xe bừa, đè chết người rồi bỏ đi, chỉ những người Mẹ vô tình mới không lo lắng cho con l Những sự lo lắng của em đã đúng, vì con chúng — xxx Tï Tãmđm.—w—..vẽ1d ta đã có đứa bị đụng xe, phần nhiêu bị đụng nhẹ, nhưng cũng đủ sây sát và bị thương. Đụng mạnh nhất là con Nga, đã bị té sỉu vào ngày 2.12.1969. Năm Kỷ- Dậu phải chăng là năm hạn của nó, một năm nó bị đụng xe tới năm lần. Lần đụng ngày 2.12.1969, nó đã ngất đi hơn hai tiếng, chính em cũng đã vất và vì nó, em đã đi nhà thương với con tại Bệnh-viện Chợ Rấy.

159Trang sách 159Chính trong dịp nảy em đã ghê sợ Bệnh-viện Việt- Nam vì thái độ của những người phục vụ cũng như vì sự cầu thả của họ. Chỉ vì sợ Bệnh-viện Việt-Nam nên 16 ngày sau, khi em lâm bệnh anh đã đưa em vào Bệnh-viện Grall, có ngờ đâu chính Bệnh-viện Grall đã giết chết em, đáng lẽ họ phải giải phẫu ngay cho em, họ đã không quan tâm tới em, mặc dầu máu của em ra rất nhiều. Rồi đến khi em gần chết, họ mới nghĩ tới việc giải phẫu. Đứt mạch máu để máu ra luôn hai ngày từ thứ Năm 18 đến thứ Bảy 20.11.69, thử hỏi người nào có thể có sức chịu nổi. Những Báoc-sỹ trong Bệnh-viện Grall quả là những kẻ đã giết người có bằng cấp Í Em đưa con Nga vào Bệnh-viện Chợ Rẫy, em đã ở lại với con suốt ngày, cho đến ngày hôm sau, em lại ¬ đón con về khi được Bác-sỹ cho về !

Em có ngờ đâu lần săn sóc cho con lần này là lần ì chót, vì chỉ hơn nửa tháng sau em đã không còn nữa.

Em đã chết, để lại sự thương tiếc cho riêng anh và khiến cả đàn con ngơ ngác khóc thương Mẹ !

160Trang sách 160Nà t2 H sợ ` TYN KG: ¬ ‹ + l1 SA AI tin: UY 7 dị 43M HN vớ " biệt nhẹ . NON 8 Tê, ĐI KỈ ÁP 1 hy v1 $6 , :

" ẠN, NUNG NẠP cớ 2H, HUUNI lề Ẻ h ti Ì HA .. ` .. si. bị hy RỆ 0V AM HA oi )¡.. TÊT SVNd ca là NG Hy. SN „ Tiện vi lạ HN N3, vui 2124 Teen An HN Dê at C01 đườnn TU ‹ Ũ l LRN — ¬ NHI. HÀ CN HỤ SNbU R»

BẪnhG 26) \ CÀI. -xỎ g KP Á SỈ TM; xế I*h 1à 0710) và Š-..-.- ; tu sửa + lPẾ kg 1103. na DU Vệ So HA À N2: : lo VI TÀI: HN Đ> \ Lót RÓ Ý c§: }h LỆ vì hế \ bó SẮN ' 3h si 1y 9y cơ 12+ NN NIÊN NỀN Vú J1 1N 1".:.:..- . , VIẬU Dạ ng c0 Ki dc TIẾP Bến TM Le Đài nến ".... "¬—.-. '`. É. Ti —JARiiVh ri vàn SH:

Sa PUẠN v đà 28 i01 20203 ti bi box Tên 11 ni ¬ đhện kì ST v ĐẠI G) , ti 'EIESRĐING TP BLE x1 KG AM nHG . ^ l ¬ " vác UẦN Bn cn NÌA HẺ TW ĐH cư) KT K0, ái Nà vn K. „4001/40 TH TM nụ s0 A2199, Ôn lễ TH di V THỊ LANH Kết a Tàn ÁN Net BW SÀŠ Hy Stli ĐI BÀ, Sử, Hàng cnng l ¬ - HUẾ, Kh Ngh Nhà tàn „#5 121 TA) ị . HS... `... vệ TÌ Ti g tệ nh Dệt AE Lr `; JUNỆ h ` SG CN xNU ¿ cu. xa tát đê Min âu) "¬— “ . ...-__._——T`=--.ynNggNNNỹẹNE.-NNNRBNNEEEELLƯ:!ĩ1ILIaaạaạaLTLTITỢBỢạBỷạỹýặýớýớeeeBeeTTRLRLRBRBRBNaNBANBNBRB -ố..ả TT TĨỢỢRRBBLBLBTRBRTNTBNNNNNEEH.EMMM Em ạ, em chết đi rồi, con Nga lại còn đụng xe thêm lần nữa vào ngày 10.1.1970, tức là ngày 3 tháng Chạp Kỷ-Dậu, nghĩa là 21 ngày sau, nó cũng lại ngất đi, và trong lúc ngất đi, nó đã thấy em về săn sóc nó.

161Trang sách 161- Anh tin đúng là em, sống khôn chết thiêng lúc nào ern chẳng thương các con, và việc hoạn nạn của các : con bao giờ chăng làm em lo lắng !

Trở lại năm 1966. Tính từ năm này tới ngày em chết chỉ còn hơn ba năm, em ngờ đâu mình sắp gần đất xa trời em nhỉ.

Nšm đó là năm Đinh-Mùi, tương đối đời sống của gia-đình chúng ta dễ chịu, nợ nần đã hết.

Cuối năm đó, Uyên nó sinh con đầu lòng. Chứng ta đã nên ông bà ngoại.

Sinh con xong, vợ chồng Uyễn về ở với chúng. ta, cốt để nhờ em săn sóc con cho nó. Em đã sưng sướng trông nom đứa cháu đầu tiên. Tên nó là Thư- Uyên, nhưng ở nhà gọi là con Bê.

Lúc đó em đang chữa răng, mấy ngày em lại tới Bác-sỹ một lần, nhưng rồi bận trông nom Bê, em đã h bỏ dở việc chữa răng.

Em đã nuôi mười một đứa con vất vả, nay lại vất | ' vả vì nuôi cháu. Em trông nom săn sóc cháu thật chu đáo, và nó đã quần quít em hơn chính Mẹ nó. Trước kia, khi nuôi con em lo lắng làm sao, ngày nay nuôi cháu em cũng lo lắng như vậy. Trời hơi trở lạnh, em đan cho nó cái áo len mầu lòng trứng; ngày nay đêm đêm nó vẫn mặc và chính nó, nó cũng biết, áo len của Bà đan. Nó thích mặc chiếc áo này hơn mọi chiếc áo khác.

162Trang sách 162Dằn dần nó biết đi biết nói, chúng ta đã mừng mỗi khi nó biết thêm một điều mới như khi chúng ta nuôi con vậy. Và mỗi buổi sáng sớm, anh cũng đã dậy pha cho cháu bình sữa như khi xưa chúng ta mới bắt đầu có mẹ nó.

Thỉnh thoảng bố mẹ nó có đưa về nhà ông bà nội chơi, nhưng bao nhiêu sự quyến luyến nó đều dành cho ông và ngoại cả, nhất là bà ngoại, bà ngoại nó đã thức đêm thức hôm, vì nó đã chịu mọi sự cực nhọc như nuôi con mọn. Thật đúng lời các cụ nói :

Chảu bà nội, tội bà ngoại.

Vất và bận rộn nhất là những khi không có người làm. Người làm từ ngày có người Mỹ sang, mượn rất khó khăn, tiền công đã cao, chúng lại hay xin nghỉ vặt. Không có người làm, một mình em phải lo quán xuyến hết, vừa trông nom cửa nhà, vừa làm cơm lại vừa trông cháu nhỏ. Các cơn, đứa lớn đi làm, còn đứa nhỏ đi học, cho có đứa nào ở nhà, em cũng l chỉ sai những công việc nhẹ nhàng, còn mọi việc nặng nhọc em tự cáng đáng lấy. Có lúc em cũng thầy : mình vất vá, nhưng em không quản ngại. Em vẫn nói với anh :

- Làm lụng em không ngại, em chỉ mong các cơn chứng nó ngoan ngoãn, biết thương bố mẹ.

163Trang sách 163Em thương con, em muốn chúng nó ngoan ngoãn, biết thương lại bố mẹ. Thực ra con chúng ta cũng không đến nỗi hư, và ngày nay em chết đi, chúng nó đã đau khổ, chúng nó đã luôn luôn thương bế mẹ như em mong muốn. Càng ở những đứa lớn, l tình thương càng nhiều. Có đứa đứng lặng giờ lâu l trước bàn thờ em. Trông thấy những lúc con nhìn ảnh mẹ, anh càng đau đớn.

Em chịu đựng bao nhiêu sự cực nhọc, nhưng vì hạnh-phúc của gia-đình, vì hạnh-phúc của các con, tất cả mọi sự cực nhọc em đều coi thường. Việc nhà em lo thật chu đáo, và nhiều khi em đã tự làm những công việc không phải là công việc của một người nội trợ, những công việc thật nặng nhọc hoặc đòi hỏi sự khéo léo của những người thợ chuyên môn. Em đã tự làm lấy để giảm sự chỉ tiêu cho gia đình, để có thêm tiền mua thức ăn cho con Ì Không kể việc bếp núc em nấu nướng ngon lành việc vá may, em khéo léo, từ đường chỉ mũi kim đến đan áo, thêu thùa, việc gì em cũng thành thạo * đến cả những công việc thủ công khác cũng rất ít người chịu làm như em. Thu đọn, quét tước cửa ` nhà quét cửa, em đã quét cả một quãng đường đài cư xá, ngày nay nhắc đến em các bà hàng xóm còn nói lại. Hình bóng em xách xô nước tưới cây còn in sâu trong trí óc nhiều người. Chiếc vườn hoa trước nhà, em sắp đặt sao mà xinh xắn !

164Trang sách 164Còn nhiều công việc khác, không ai có thể tưởng tượng một con người như em, khi ra ngoài thì diêm dúa lịch sự mà về nhà đã tự làm lấy tất cả công việc của một người lao công, dù có người làm hay không.

Anh còn nhớ, một năm Tết đến, em gọi thợ mặc cả quét vôi nhà, họ đã đòi 2.000 để chỉ quét vôi một phòng khách. Số tiền đó quá đắt và đối với gia đình cần kiệm chúng ta, đây cững là một món tiền lớn !

Em đã không thuê họ, và em đã sai con đi mua vôi, mua sơn về. Em và các con vừa quét vôi vừa sơn tất cả cửa nhà, chỉ hết có 600$. Em sung sướng được khoe với anh công trình của mấy mẹ con. Lại đến cái sân xi-măng trước cửa nhà, hr em một mình, đã tráng cả chiếc sân ! Việc làm của em cũng tốt đẹp không kém gì thợ chuyên môn !

Anh cũng nhớ những lúc em hí hoáy với những chiếc soong chảo thủng hoặc đứt quai, em dùng những vè xe đạp những miếng nhôm cũ để hàn lại chỗ thủng, để vá lại chiếc quai đứt ! Việc em hàn soong so sánh với những người thợ bàn chuyên môn, có lẽ không thua kém gì ! :

Việc gì em cũng làm, và làm việc gì em cũng ham. Em tìm thấy thú vui trong công việc, tìm thấy : thú vui trong sự thành công của mình, dù đây chỉ là những sự thành công nho nhỏ trong gia-đình !

Đầu năm Kỷ-Dậu, mười tháng trước khi em chết, trong một buổi đi làm về, anh có mua mấy cơn gà con để nuôi chơi, trông lũ gà thật đáng yêu.

165Trang sách 165Anh mang gà về, em đã hỏi anh :

- Anh thích nuôi gà à ? Để em đóng một cái chuồng.

Em đã đóng một cái chuồng gà thật, cái chuồng gà trông không kém gì chuồng gà mua, mặc đầu em „ chỉ có những mảnh gỗ thừa, gỗ vụn tích trữ lại. Em dùng cưa, dùng búa, dùng những đồ nghề của thẳng Hùng đang học trường Kỹ-thuật Cao-Thắng để đóng chiếc chuồng gà này; em đã hì hục cả ngày, sây sát cả chân tay. Chiếc chuồng gà hoàn thành, em lại đóng chiếc thứ hai, và em đã mua thêm mấy con gà lớn để nuôi. Hai chiếc chuồng gà đóng xong em tự lấy làm bằng lòng vì công việc của mình, công việc em đã say mê, như say mê một thú vui Ì Em không nề hà công việc gì, kế cả những công việc làm bản thiu chân tay, khi đây là công việc của gia-đình, làm để chồng con hướng, làm để tiết kiệm cho cái quỹ eo hẹp của chúng ta.

Nữa tháng trước khi em chết, em đã tự tay sửa . lấy cả cầu tiêu. Cầu tiêu nứt vỡ, mùi uế khí xông lên, chờ mãi không có thợ đi qua. Em bảo các con không : đứa nào sửa, một buổi tối em đã tự sửa lấy,emđóng - cửa cầu tiêu lại, cắm mọi người vào, rồi em loay hoay với túi xi-măng em hàn, em trát, sáng hôm sau lỗ cầu tiêu lại lành lặn sạch sẽ nhự mới. Việc làm của em còn đó, ngày nay hình bóng em đâu ! Nơi nào cũng có bàn tay của em, nơi nào cũng đều là ký-niệm của em, tất cả đều còn đuy chỉ có em, em đã ra người thiên cổ ! Cái gì cũng nhắc anh tới em, nhắc anh tới nếp sống chung của đôi ta. Chúng ta đã chia vui xẻ buồn với nhau, đã cùng chịu đựng những ngày gian khổ, ngày nay trong lúc về già, anh đang cần tới em, ' trời nỡ bắt em đi, để lại một mình anh trơ trọi, sống giữa những kỷ-niệm yêu đương của đôi ta. Nếu đời người ta chỉ có hai thời kỳ vợ chồng yêu nhau thắm thiết nhất, lúc mới cưới và lúc trở về già, thì em ơi, ngày nay anh bắt đầu về già, răng bắt đầu yếu, tóc trên đầu đã bạc, em không còn nữa ! Không phải là anh ích kỷ, mong còn em để em chiều chuộng anh đâu, nhưng còn em để chúng ta chiều chuộng lẫn nhau, để cảnh già được vui vẻ.

166Trang sách 166Còn đâu nữa những buổi em làm bánh, những chiếc bánh đầu tiên bao giờ em cũng đưa anh nếm, và khí anh khen ngơn em thường cười bảo :

- Anh đúng là thực bất tri kỳ vị, thế nào anh cũng khen ngơn. , Còn đâu nữa, những ngày sinh nhật các con, em k làm cho chúng nó chiếc bánh, còn đâu nữa, mỗi khi có của đầu mùa, em mua về thắp hương, rồi épanh ˆ ăn. Anh và con ăn, nhưng em, em thường nhịn, em lấy làm sung sướng khi mua được món ăn ngơn về cho chồng conăm. - l Nhiều lần em đã làm cho anh cảm động, cử chỉ của em anh quý mến vô cùng. Độ non một tháng trước khi em chết, mùa dưa hấu bắt đầu. Em có mua về một quả đưa, và sau một bữa cơm sáng, em đã bổ ra chia hết cho mọi người. Nhà chúng ta đông, một „ quả dưa chia sao cho đủ. Anh bớt phần anh lại bảo em ăn, em kêu em đang yếu trong người không đám . ăn đưa hấu. Để rồi đến khi chia hết quả dưa cho chồng con và các cháu, và mọi người ăn xong, em đã ngồi cắt những chỗ lòng dưa dính vào vỏ ăn. Anh trách em sao không ăn chưng với anh một nửa, em đã lắc đầu cười :

167Trang sách 167- Của đầu mùa đề anh ăn, rồi mai mốt đi chợ em sẽ mua nữa em ăn sau Ì Ngày mai mốt đó đã không còn, vì tuy có đi chợ, nhưng em đã quên không mua dưa hấu, em chỉ nghĩ đến món ăn khác cho anh, các con và các cháu, bản thân em, tuyệt nhiên em không bao giờ nghĩ tới. Em thật giống mẹ anh ngày xưa, một đời mẹ anh cũng chỉ tận tụy hy-sinh cho chồng con, quên hẳn thân mình. Em đã ở với mẹ anh, em đã hiểu mẹ : anh, lúc mẹ anh chết, chúng ta không gặp mặt, vì loạn lạc mẹ anh đã chết trong lúc tân cư ở tận Gốc- ` Sộp tỉnh Thái-Nguyên. Mẹ anh chết đi, cũng còn để lại mấy đứa con nhỏ, con Hồng và con Thập, như em ngày nay, để lại cho anh thằng Định, con Châu và thăng Đạt. Lúc mẹ anh sắp chết trối trăng cho các anh chị phải trông nom chúng nó ! Em không trỗi trăng gì với anh, nhưng tình em đối với các con, anh đã hiểu, anh sẽ nguyện trông nom chúng nó như khi em còn sống, tuy sự săn sóc của anh không bao giờ bằng em. Em thương những đứa trẻ mồ côi mẹ, nay những đứa trẻ ấy lại chính là con em, lòng thương | của em tất phải thế nào ! Anh hiểu lắm em ơi Ï l Không biết có phải là điểm gở chăng ? Tự nhiên | em nói chuyện với cô Tâm, bạn con Uyễn, trước khi em chết được hơn tuần lễ về những đứa trẻ mồ côi cha mẹ, và em đã nhắc lại hoàn cảnh của mình. Em đã bảo cô Tâm : _- Tôi mỗ côi mẹ, nên tôi thương những đứa trẻ mồ côi mẹ lắm !

168Trang sách 168Em thương con, vậy mà không được nuôi nắng chúng nó cho đến khi chúng nó khôn lớn. Nghĩ anh càng giận cái Bệnh-viện Grall đã để em chịu chết, trong khi nếu có sự giải phẫu kịp thời em có thể được cứu chữa !

- Em thương con, em thương cả cháu. Con Bê ngày một lớn, nó luôn luôn quấn quít bên em, em thường bảo nó là cái đuôi của bà. Những lúc anh đi làm, cả nhà đi vắng, ở nhà chỉ có hai bà cháu du-dim | với nhau. Và những lúc em đi đâu, ở nhà nó mong "

đợi, lúc em về nó vui mừng reo như pháo nỗ. Một người bạn của chúng ta, ông Trạch, bắt gặp cảnh tượng này đã thốt ra khen :

- Có chán sớm cũng sướng. Bà đi đâu về nó mừng reo như pháo !

Những lúc nó hờn dỗi, không ai dỗ nỗi, chỉ có bà dỗ là nó nín ngay. Có nhiều lần, bình sữa ai đưa nó cũng không cầm, chỉ có bà đưa, nó mới cằm ăn ngon lành.

- Muốn đi đâu em phải nói đối nó, và có những buổi tối nó chờ bà về mới chịu đi ngủ ! l Bà còn đâu nữa, nó vẫn nhớ em, và nó vẫn nhắc tới em. Mỗi lần nó nhắc tới em, anh không sao cằm được sự xúc động !

Có lần anh ra thăm mộ ern, nó biết, nó bảo :

- Ông đi với bà hả ! Ông bảo bà về chơi với hai đứa một tí, Bê, Bi nhớ bà lắm !

Em ơi đã đau khô anh chưa ? _ Tết năm ấy, Tết Mậu-Thân, vợ chồng con Uyễn l ._ vệ nhà chồng ăn tết và gửi con Bê lại cho chúng ta.