Khó khăn xin giấy khai sinh và tục lệ chia cỗPartie 6 · pages 101–119

101Page imprimée 101Một câu troyện trong lãy trẻ xanh, lại là một câu truyện rôa baồa cưới vừa ngó nghĩnh của tuồi thơ nên tối nhớ kỹ cân truyện này làm.

Năm ấy tôi lên mrời tuời. Tôi dang học lớp ba trường kiêm bị phủ tôi.

Ngày xuân vừa bết. Hoa soan tây đã lác TRONG LŮY TRE XANM đặc nở. Mùa thì đã đếa. Kỳ thi sơ học COM B& yếu lược phủ tôi năm ấy mở vào ngày mắt hai •hai mươi tẻm tháng năm tây. Học trò gian Tà các trường chỉ còn bạn hai tuần lễ nữa Nghĩa đề nộp đơu ứng thí. Tôi cũng là một nHốc I trong những số thi-sinh. Ong giáo lớp ở tinb tôi ra lệnh cho chúng tôi ba ngày phải bao,. lấy đủ các giấy má nộp chô ông đề ông chản.

102Page imprimée 102đệ của cả lớp lên ông đốc trưởng. dã Hln) Giấy má đi thi sơ-học-yếu-luợc còn có gì, ngoài, cai đơn xin thi và bản giấy khai ,sinh. Tôi thiến bản giêy khai sính.

Ngày thứ năm được nghỉ, tôi mua me được hai từ mẫu giấy khai sinh mất bồn \xu về biến đủ tên tuôi bọ ngày sinh - tên tháng đẻ, những người làm chứng, Tre Nhày tẹ tối. Mẹ tôi cho tôi năm hào .

đề rôi đi lấy giấy khai sinh về nộp đợn thì. Cho tôi năm hào, tẹ tôi đã tính rộng cho tôi đủ tiền ăn quả uống nước đề lên tỉnh xin chữ ký và giấu quan sử.

Làng tôi cách tỉnh ly tám cây số Đi mất hai tiếng rưỡi đòng hỗ thì lời nơi, TÔI ĐI XIN TRIỆN không phải mặt tiền xe pháo gì cả. Ăn cơm sảng ở phà rồi, ra đi. Tội phải mua mất hai cái tem, giá mỗi cái 0$18 đề gián rào giấy khải sinh, bết tát cả 0$36.

103Page imprimée 103Nghĩa là tôi còa được 0$14 đề uống nước lúc đi đường và ăn bữa quà trưa ở tỉnh. Bữa quà cho già giặn bết một hào,. còn bốn xu sống nước thi thừa chán. Chiều về lại ăn cơm nhà. Mẹ tôi thật đã tinh toán bỹ luỡng cho tôi rồi, nhứng mẹ tôi không nghĩ đến giấy khai-sinh trước khi lấy chữ ký guan sử phải có chữ ký của lý trưởng ở làng, hoặc giả mẹ tôi có nghĩ dên, nbưng cho răng tôi cú mang giãy khai-sinh đến thì lự khắc ông lý phải áp triện, vì chẳng lẽ tôi trẻ con, lại còn phải đưa tiền chè lá nữa hay sao• Nhà tôi ăn cơm sáng sớm lăm. Mới sáu giờ sáng tôi đã quản áo hắn hoi để chực đến nhà ông lý xin triện rào, giấy khai sinh. Tôi xong xướng nghì đên số tiền một bào tử được tiêu một minh thỏa thích. Xua nay co bao giò trong TRONG LUY TRE XÃNH tỏi tôi có nồi .lãy năm xu đậu. Mẹ tôi thấy tới vội vã muốn đi sơm thi măng:

104Page imprimée 104- Mời bảnh: mắt ra, ai người ta đã ngỗ dậy mà mày đển xiu triện từ bây giờ.

Tôi năn lòng ở nha mội lát, rồi khi mẹ tôi đi chợ, là lôi đi ngay, tbẳng một mạch đến nhà ông lý.

Người nhà ông lý đã dậy cả rồi vì tôi thấy công, mở. Tôi gọi tên thẳng Năm còn ông lý, thì có anh người nhà chạy ra. Tôi hỏi đến ông lý. Anh ta hỏi tôi đến làm gì. Tôi đáp lại là đến xin triện vào giấy khai sinh. Anh la chạy vào một lúc, rồi chạy ra giả nhời tôi là ông lý đi vắng.

Tôi lửi thủi ra gốc đa đầu làng, chơi đánh bi với lũ trẻ con quen, vừa chơi vừa luou năn đến tỏi chị lo rơi mất năm hào mẹ tôi cho. Tôi nhỏ rõ ràng là có một, đồng bảo đới, bai đồng năm - xu, mội đồng hao một và một hèo xu trinh. Tôi chơi bi một lúc chừng lâu TÔI ĐI XIN 1 RIỆN lâu, tôi lại quay trở lại nhà ông lý. Làn này ông lý cũng lại đi vằng. Tối lại quay đi và một láo tôi lại đển. Không biết hôm ấy ông lý bận việc gì mà đi văng lâu thế. Tôi chỉ lo không lãy được triện buổi sáng thì làm thế nào mà lên tòa-sử lấy dẫu quan sử cho kịp. Mặt trời lên đã cao lăm rồi. Tôi đi lại mãi và chơi nghịch bụng đã thấy bơi đoi đói. Những bạn đánh bi sủa tôi chúng nó sắp sửa về lin cơm trừa cả rồi.

105Page imprimée 105Tôi lại trở lại nhà ông lý làn nữa.

Anh người nhà thấy tôi lần này thì không trả lời lử tế nữa mà mắng tôi: T - Đến làm gì mà đến lắm thế. Đã bảo ông lý đi vằng mà cứ nheo nhéo gọi cửa mãi.

Biết thaa phận minh, tôi không giám nói lại, chỉ lễ phóp bảo :

- Thế thì tôi ngồi chờ đây bao giờ ông lý về tôi xin triện vậy.

- Ngồi đây à, ngồi đây là thế nào ?

Ngồi ở ngõ rồi chó nó ra nó cắn sổ TRONG LŨY TRE XÁNH ruột ra lại kêđ.

106Page imprimée 106- Thì tôi đúng quanh đây vậy. Tỏi cần lấy giấy khai sinh đễ đi thi. Tối chờ hao giờ ông lý về thì tôi xin.

Anh người nhày mặc tôi, đỏng của đánh sầm một cài rồi đị vào. Tôi kiện- trí chờ, nhưng chi/ độ mươi phít sau bỗng thăng Nam, ra giắt tôi và bảo:

- Thày lớ có nhà, nhưng thày tó bận. Bây giờ thày tớ sắp ăn cơm sai tớ ta bảo đẳng ấy hãy đi về đi, đến chiêu bảo thày đăng,ấy, lại mà xin triện cho đăng, ấy.

-Nhung tôi không vê. Tôi, bảo thẳng Nam :® - Thể đăng ấy không biết là ngày bao "mai tờ phải nộp giấy khai siph của tớ cái cho thày giáo a; Đăng, ấy vào nói với thật cứ chờ ở đầy; bao thày đằng ty là lớ" giờ thày đẳng ấj ăn cơm xong tớ vào xin triện cũng được.

Htiện Thằng Nam đi vào, rồi một lát nó ra Tôi giặt tôi vào nhà và bảo:

107Page imprimée 107TÔI ĐI XIN TRIỆN > Thôi thây tớ bảo tớ ra giất dắng ấỳ ay vào, đề cho đặng ấị triện, bật đăng chờ mãi tội nghiệp.

Tôi thấy ông lý tự tế với tôi quá. Tôi theo thăng Nam vào nhà nó. Nhà nó sabg quá. Sản gạch tường hoa đẹp lắm.

Từ bẻ tôi chua thấy chỗ nào sang và đẹp như thế. Có cả những lồng họạ mi, có cả những chậu cảnh.

Tôi lậy chào ông lý. Ông lý gật lại tử tế lắm. Tôi đưa bai tờ giấy khai sinh ra: Ông cầm lấy, ký, têu và đóng triệp vào, rồi ông bảo tôi:

- Có: mang tiền triện đi không ?

Tiền triện, sao ở nhà không thấy thày mẹ tôi nói gì đến. Tội hỏi bêt bao nhiêu, thì ông lý bảo hết mỗi cái một bào hai cái hai hào. Tôi thú thật là chỉ có hào tư thôi. Ông lý bảo: trò - Thôi căng được, cậu là hợc thì tôi cho cận sảu xu, chứ lệ tiền triện cứ đùng mỗi cái một hào đấy?

Tôi sung sướng cảm ơn ông lý ba TRONG LŨY TRE XÁNH bốn bận, đinh ninh rằng ông lý tử lế với tôi là vì tôi là bạn của thăng Nam, cho nên ông mới cho tôi sáu. xu như vậy. , Trời đã trưa trưa. Mặt trời đã lên đến dinh đầu. Được triện của ông lý . rồi, tôi không nghĩ gì đến đói nữa. một mạch đi thăng lên tỉnh chỉ lo. không kịp giờ của tòa sử thôi. Đã đành trưa bôm ấy tôi nhịn đỏi, nhưng đến cả khát ,tội cũng không có tiền uống nước, mặc dâu trời nắng trang trang. Lúc tôi tới tỉnh vừa bai giờ chiều. Tòa sứ vừa mở cửa. Tôi múa tem gián vào giậy khai sinh và đưa vào. Độ nữa giờ sau tôi dã được gọi vào để lấy giấy khai sinh ra. . Tôi ra về. Lần này vì vừa mệt vừa đói vừa khát nên tôi đi hơi chám hơn lúc đi. Mãi đến gần tối tôi mời về tới nhà.

108Page imprimée 108Lúc nói truyện lại với thày mẹ tôi, tôi tấm tắc khen mãi ông lý tủ tế đã cho tôi sáu xụ tiên triện.

Tôi lấy làm lạ khi thày tôi rủa ông lý là « đồ ăn bần ».

109Page imprimée 109ĐI LẤY PHẦN ÀNG tôi có bỗn giáp : Giáp Đông, giáp Giữa, giáp Bắc và giáp Già.

111Page imprimée 111Hàng năm mỗi kỳ xuân tế, thu lế, kỳ- thần, cơm mới hoặc giỗ hận trong làng vẫn có phần chia. Phần chia cho người nhớn đã đành, cả đến trẻ con làng tội cũng có phần. Tuy phần trẻ con chẳng có gì, chỉ một nắm sôi nhỏ và vài sợi thịt gà, nhưng trẻ con chúng tôi đứa nào tranh xin được nắm phần đều xung xướng lắm.

Làng tôi dân đông và lệ làng trong những tiết kỳ, tiết lễ, những người đến tuổi được nhích từ bàn dưới lên bàn TRONG LỦY TRE XẠNH trên đều phải có mâm sôi con gà lễ thánh trình làng. Mâm sôi con gà đó dùng đề chia phần. Người giáp nào thì cô sôi con gà chia cho giáp ẫy.

112Page imprimée 112Lúc tế thì tế chung, nhưng lúc chia phần thì chia riêng Giáp nào có nhiều người đến tuổi phải nộp lệ thì giáp ấy có nhiều cỗ sôi, và lễ tất nhiên là phần của giáp ấy to. Phần người nhớn to đã đành, nhưng phần trẻ con cũng . to mới thú cho trẻ con chúng tôi chứ.

Năm ấy tôi lên chín, Tuy đi học trường kiêm bị, nhưng những ngày làng có lệ tôi đều ra đình đợi lấy, phần, dù có phải nghỉ buỗi bọc. Tôi là con trài giáp Đông. Như lện giáp đã nói, giáp tôi quả đông người hơn những giáp khác yà cổ sôi cũng nhiều bơn những giáp, kĩa.

Năm ấy, kỳ qlệ xuân tế, làng tôi có đến bơn hai chục cỗ sôi và riêng giáp tôi có đến mươi có sôi đầy. Trong những mâm sôi đầy tủ u, trông những con gà to lướng đứng trên mậm sôi., lđ ĐI LẤY PHẦN trẻ con chúng tôi đi lấy phần đứa nào đứa ấy. có vẻ thèm thuồng lăm.

113Page imprimée 113Trong lúc các quan viên tế, đáng lẽ chúng tôi xem tế, thì chúng tôi đững bàn nhau những mánh khóe đề lát nữa đứng cướp phần cho nhiều. Tôi đe những đứa trẻ khác nếu chen tôi, tôi con frong sẽ ục cho và tối sẽ rủ trẻ xóm đón đường đi đâu chúng tội đánh.

Giáp nào cũng vậy, phần người nhớn thì tính theo đầu người mà chia ra, còn phần trẻ coo, vì số sôi ít mà trẻ nhiều nêa không thể chia cho bết lượt, đành phải năm lừng, năm sôi nhỏ, đề~ hai người đứng phát, một- người đội dua mâm còn một người nhặt phản cho lũ trẻ. Lức chia phần thưởng chỉa ở thềm đình cho nên có đứa trẻ danh quải, thường chèo bíu lên xà đình mà cướp sôi. Quang cảnh lúc chia phần thật là hỗn độn. Lũ trẻ con đứng ở dưới thềm giơ những bản tay bé nhỏ lên xin phần, miệng thì gà: • TRONG LŨY TRE XANH - Cho tôi xin năm phần; cho tôi xin năm phần !

114Page imprimée 114Có đứa bị chen-tbích ra xa quá vừa gọi vừa khóc - Có đứa vừa xin được năm phần xong bị cướp mất thì vừa chửi vừa kêu:

Tế thần đã xong. Các người nhớn, giáp, nào đi giáp ấy, xúm nhau vào. những cỗ sối, người chặt thịt gè, người sẻ cỗ sôi. Hai thân ba những cổ sôi ấy là phần người nhớn. Những phần người nhớn trộng rất hậu, mỗi phên được mấy miếng thịt gà to. Còn phần trẻ cơn thì phổ và chỉ có vài to thịt gà mà người ta sẽ vụn ra bóp vào nằm sôi.

Giáp tôi đồng người nhất, nhiều phần nhất, nên việc chia sé có hơi lân hơn những giáp khác. Trong lúc các giáp bắt đầu chia phần thì giáp tôi vẫn còn đang sẻ thịt. Như thế có sốt ruột hay không.

Giáp Bắc chia phần đầu tiên, rồi đến giáp Giữa. Thây những trẻ con giáp khác được sôi cầm ở tay, anh em trẻ ĐỊ LẤY, PHĂN ALL118 con giấp Động chúng tôi càng mong cho công viêc của phững người phớp ở giáp tôi chóng: xong.

115Page imprimée 115Bổng Rği , đến fiếp Già, chia phần. trai bác cả Xuốt rử thăng cu Kỷ con tôi bảo: 3đ đ Đằng ấy a, chúng ta hãn đếp, gtáp Già xipápbần đã đi.

- Xin thế , Bão được, tớ .với, đang ày - ở giáp Đông chứ có ởigiápù Giảo đâu. biel. "Chung hainhr - Cần pì, ai nhận là con trai giáp Già là được? Tớ bảo tớ lắ con cầu Phản tớ và đăng đy củ bảo đăng ấy là cháu ông bá đăng lỹ.

Tỏi phục thăng Rỷ lá khôn Hà tôi nghe theo nó đến bực thểm éủa:giáp Già Hai người nhớn đang cổ giũ mậm sôi cho khỏi lật và lũ trẻ con đangoxúm xít lại mà xin phần. Có đứá kêu, có đứa gói, có đứa khóc, và cũng cóhđứa cười. Có đứa đuạn hại ba, păm sội cầm ở lạy rồi, có đứa ,chua đuợg tảm nào đả. Những đứa, dưag, phân rội, người ta TRƠNG LŨY TRE XANH dubl° chủng nó rá dằng trước thì chúng nó lại vào đắng sau. Đứa nào khỏe chen đứa ấy xin được nhiều phần., Tôi và thẳng Kỷ vào hang trẻ con hơi khóe mạnh nên chúng tối cứ chen bừa vào và đến được ngay chỗ chia phần:

116Page imprimée 116Trồng thấy thững Kỷ," nguời lá bỏi nó là coa ai thì nó nhận nó là con ông Phán, cau nó, thế là mó trội năn phần.

Và tôi cũng được một năm. Chúng tôi pộn lai và mỗi đứa ra, chúng tội lại chúng tôi được thêm băm phần nữa thì mãy mắm sôi chia của giáp Già vừa bết. 6 Tôi và thăng Kỷ sung xướng giắt nhau lại chỗ bực thêm của giáp Đông, Chùng • tôị lấy khăn mặt bọc phần của chúng tôi lại, đề xin lấy mãy xuất phần của giáp Đông. Chúng tôi mau tranh nên mỗi đứa lại được thêm mãy năm phần nữa.

Chúng tỏi vẽ nhã, nỏi truyện lại sự gian l48" trong việc láy phăn ai cũng AT IT leben 1á chung tếp khôn. Gó ai biết đâu ĐI LẤY PHẦN rắng lời khen ấy chỉ gây cho chúng tôi cái óc sôi thịt từ ngày bé. Và tại sao đến ngày nay người ta vẫn còn tranh miếng đỉnh chung ở trong lũy tre xana.

117Page imprimée 117ĐI LẤY PHẦN rắng lời khen ấy chỉ gây cho chúng tôi cái óc sôi thịt từ ngày bé. Và tại sao đến ngày nay người ta vẫn còn tranh miếng đỉnh chung ở trong lũy tre xana.

118Page imprimée 118DI T CponH AтaLo cOU.DLP HĂNG XÓM LẮNG GIỀNG em xa mua láng giềng gần». Đã gọi là tục ngữ thì còn mấy khi sại. Hàng xóm láng giềng tối lửa tắt đèn có nhau. Nào những khi vai, khi buồn, cần phải có nhan đề chia ngọt sé cay. Vui mà vui một mình thì cái vui trở nên tẻ, buồn mà buồn một mình thì cái buỗn càng nặng nề tê tái.

119Page imprimée 119HĂNG XÓM LẮNG GIỀNG