Thú chơi dế và tục chọi trâu ngày hộiPartie 7 · pages 121–140

121Page imprimée 121Năm ẩy ông bá được chọn cà dề chia.

Ông có ý dành phần cho Liễn, Liễn quên làm sao được.

Trên giòng sộng Nguyệt-Đức, con thuyên của anh em Liễn căng buồm theo gió, Liễn bâng khuáng lưởng đến ngày hội năm nay, chàng sẽ ném cá vào thuyền của Thi...

123Page imprimée 123DẾ CHOI Xuân vừa hết mà đã tháng năm ! Cái tháng từ đi chóng quá không để ai kịp biết là nó tời. Người ta chưa quên cái vui bội hè của ba thảng trước, người ta đã bận 1o đến vụ gặt tháng sau !

125Page imprimée 125Tháng năm tới là mùa lúa chiêm gàn chín, Khắp đồng ruông một mùi lúa thơm phưng phức ở những hạt thóc bốc lên lan trong nằng. Mùa lúa chin là mùa châu chấu ra nhiều và cũng là mùa của dế chọi nhau. Không biết quanh năm những con dế nó ẩn đi đâu mà cứ về vụ gặt là nhày lẫn trong lúa chin.

Vì thể cho nên, lẫn trong đám thợ gặt chi biết cắt lúa mà bỏ thành từng lượm, buỗi sáng và buồi chiều, những lúe nắng chưa gắt, những lúc gió nam nhẹ thối, có một bọn người đi tim bắt dế.

126Page imprimée 126Dế có nhiền loài, nhưng người ta chỉ chọn có dế giống mình thuôn, cánh boa, Hiếng gáy to và biết chọi nhau, dế ấy gọi là "dế mèn ». Nó bé minh hơn con dế tắc tầu mà người khách dùng ngâm rượu; Đó nhón hơn loài dế núi, sắc đen và chỉ biết đem tiếng gáy mua vui cho lũ kiến; nó lại ngắn bơn những con dễ trụi chỉ biết đùn đất trong hang.

Chọi dế là một trò tiên khiên của bọn trai chưa đứng tuồi. Còn nhỏ, trẻ con nó còn mải đánh đáo, đánh quay, mà ba mươi trở lên thì nười ta nuôi gà, nuôi họa-my còn thú hơn là chọi dế. Bởi vậy chỉ có hạng từ mươi sáu mười bầy đến hai mươi nhăm, hai mươi lám là bọ ham chơi chọi dế.

Cứ kể bọn nuôi dế trong làng thì cậu từ Kinh con ông ấm Xuyên, là bay ăn giải mục đông ở miếu đầu lang, đến những giải hàng ngõ, hàng giáp chắng mấy khi là dế cậu tư chịu thua Cậu được nhiều giải cũng vì cậu có thiều dễ. Có thấy cậu giậy sơm từ năm giờ đi nghe dễ gáy ở các bờ ruộng, bờ đường mới hiểu cậu ham nuôi dể đến chừng nào.

127Page imprimée 127Từ trên giường lăn xuống đất là cậu đã vồ lấy chai nước và cái que vót, rẻo đi ra bờ ruộng. Chỗ nào có tiếng dể gáy là câu dừng lại lắng tai nghe. Giống để chọi nó có một tiếng gáy riêng: nghe dõng- dạc như gà gáy sáng vậy. Nghe biết đích chỗ nào có xồi, cậu vạch cỏ tim hang đễ.

Rỏi cậu lùa que vào khua cho dế re, một tay cậu chờ sẵn ở miệng bang. Gặp phải hạng để nào sản quá, que khua chẳng tới nơi thì cậu đỗ nước vào. Thấy nước vào hang dễ nhầy vọt ra ngoài là cậu vỏ thế nào cũng được. Câu vồ môt cách nhẹ nhàng bay khéo lẻo đến nỗi không bao giờ con dế phải gấy càng hay sã cảnh.

Đi bắt để như thế cũng có đôi chút nguy biểm vì nhiều khi có thể nhấm hang rắn là hang dể, nhưng cải gì cũng vậy, có hoạn nạn thi mới vinh quang, có chịn khó như thể mới biết được nhiều coo dế quý.

128Page imprimée 128Câu Dễ cậu nuôi ở trong một chiếc hộp gỗ.

Lộc ra Sữa sang cái hộp này, cậu cũng tốn một thuê cả món tiên. Hộp phân ra lừng ngăn và bắp bắt đế hộp làm bằng màng thép nhỏ li-ti. Đêm Được đến cậu mang hộp để ra sân cho dế ăn пgaт. F sương. Nuôi dễ chỉ cần cho ăn cỏ non, con de cho ăn khoai lang hoặc khoại sọ, nhưng Vhua thỉnh thoảng cũng phải cho nó ăn ít ớt dược hay nống ít rượn cho nó hãng, dế chọi cbu d cũng như gà chọi phải kiêng không cho chọi nó đạp mái thi mới khỏi yếu. Vì thế cho nên, Y8O C mỗi lần tim được một lổ dế, người ta NDU chỉ bắt con đực còn tha mặc con cái. bắng Mùa gặt bây giờ đã sắp xong. Nhà nông TÂD đang sửa soạn phơi phóng và có người đã vỡ đất trồng màu. Bọn trai trong làng thi sửa soạn làm lễ ngày rằm tháng năm.

Cũng như mọi năm, lễ ở miếu làng xong lai có cuộc chọi dể. Mà đã gần rắm rồi còn gi ! ca Lúc ấy mới là lúc họ đi săn dế gấp đề kiếm lấy dế hay. Khi sớm tinh sương hoặc lúc trời sâm sẩm lối là khắp ruộng chỗ nào cũng lập-lòe những ngọn nến hoặc abững ngọn đuốc của trai làng đi tim dế.

129Page imprimée 129Cậu tư Kinh, anh hai Cương, bắc ba Lộc và một vài người khác sẵn tiền lại thuê cả những trẻ con hoặc lực điền đi bắt dễ cho họ.

Được một con dễ là họ cho nó thử sức ngay. Họ cho nó chọi nhau với những con dể vỡ, nghĩa là những con để đã thua một vài lần. Con dế mới chọi được con dễ vỡ, nó càng băng bái. Người chủ dễ muốn cho con dế vỡ đã thua lai chọi lbi phải cho nó say đi. Họ lấy tóc buộc vào càng nó rồi soay tit mạnh một lúc.

Như vậy khi thả xuống, coo dễ thua lại hằng bái sông vào con được mà chọi. Nó vẫn thua thì họ lại cho nó luồn qua tay này sang tay khác nhiều lượt, rỏi thả xuống lức là nó lại hăng máu vừa gáy vừa đánh.

Trông con dễ chọi đang gáy thật cỏ một vẻ anh hùng. Hai càng nó chống cao lên, hai cánh nó dông lên như cánh hoa đang nở, nó gáy để thách bên dịch.

Hai chiếc đầu nó tựa như hai chiếc lỏng công trên mũ Chu-Du và Lã-phụng-Tiền đời Tam quốc. Thính tboảng nó lại vit hai chiếc râu xuống và vuốt ve với môt vẻ kiêu hãnh ngang tàng. Những lúc con dể ra bô như vậy thì chủ dể cũng được thơm lây.

130Page imprimée 130Cậu tư Kỉnh nằm nay lại định giữ giải của giáp minh. Cậu kiếm được thứ ớt tàu thật cay cho dế ăn hôm sắp chọi.

Quang cảnh lúc chọi dế trông thật là - vui mắt. Bao nhiều người châu đầu vào môt chiếc bàn. Trên mặt bàn một chiếc mâm đầy cát. Hai con để khe khẽ giõ miếng vừa gáy vừa tiến đến gần nhan.

Rồi chống càng, chúng nó kề miêng mà ghi chặt lấy nhau, vừa cẳn vừa như khiêu khích nhau bằng tiếng gáy. Thỉnh thoảng chúng lại lửa miếng nhau đề ghênh cặp càng ra đá hậu. Tiếng người xem reo ầm ý.

Cậu tự Kỉnh ngày nay đã là người đứng tuổi. Cũng như những người đàn ông khác ở trong làng, cậu chơi gà chọi. Tuy vậy đôi lúc ngồi nói chuyện đến cuộc chọi dễ khi xưa, đôi mắt cậu lại lim dim như nhìn về dì văng.

Trẻ con vùng Bắc-Ninh vẫn còn chơi choi dể thay cho đàn anh thuở trước, nhưng giải dế thì mọi làng đều đã mất.

131Page imprimée 131ơi mốt Con de Dta lầp gia ởf chiếc hẻ gib nben CHOI TRÂU kbiến thoáng b cặp àm f.

đứng khâc rậy cbọi nbữ hơi Đã mãy phiên chợ Hạc liễn, ông khỏa Lâm đi mua trâu. Con trai ông được làng eử nuôi trâu để năm sau chọi thờ thần vào dịp làng kéo hội.

133Page imprimée 133Làm con trai làng Bạch-lưu-Hạ, huyện Lập-Thạch, tỉnh Vĩnh-Yên, mà được dân Làng cử nuôi trêu là một cái vinh dự.

Lúc cậu Hòa được rút đúng thăm, ông khóa Làm mừng ra mặt. Làng có tín nhiệm đến mình mới cho tên xào thăm, mà trong .

ống thăm hàng bao nhiêu người, sự rút đúng tên phải là điều may mắn.

Theo lệ làng này cứ vào ngày 17 tháng giêng và 28 tháng chạp thì có họi chọi trân• Ngày xữa có bội như vậy thi có tám cặp trâu thi sức. Những tràm chọi phải nuôi bằng một cách riêng và chỉ những người còn là trai tân làng mới cử nuôi trâu.

134Page imprimée 134Mỗi lần hội thật là tốn kém cho hàng xã. Cũng vì vậy nên đã mười năm nay. làng Bạch-lưu-Hạ cũng lo dảm bớt những sự xa phi đi. Bây giờ cứ ba năm bai hội chính và một bội phụ. Hai hội chính kéo về cuối năm, còn bội phụ kéo vào ngày tháng giêng năm giữa.

Hội giảm đi thì số trâu chọi cũng bớt. Xưa kia mỗi kỳ chọi phải dùng lám đôi, nhưng ngày nay. cả ngày hội chinh năm trước và ngày bội phụ năm sau cũng chỉ có tám đôi thôi: ngày hội chinh chọi mười con, còn sáu con để dành đến hội khai xuân.

Chọi mười sáu còn trâu ắt phải kén mười sáu ngưừi trai tân thanh khiết nuôi tràu. Trâu phải kén mua trước bàng năm, và phải làm lễ trinh với đức Thượng-Đẳng dễ ngài minh giám.

Sang năm bội lại mở to. Làng phải họp hội đồng ngay lừ hây giờ đề cử người nuôi trâu, tuy còn những ngót một năm rưỡi nữa. Cuộc rút thăm xong, các cậu trai tân được đứng tên hăm hở lên lĩnh tiền làng để kén giống trâu kiện tướng.

135Page imprimée 135Bddi Cầm năm chục bạc của làng giao cho, bố con khóa Lâm đã đi khắp các chợ người mấy tỉnh Phú-Thọ, Sơn-Tây, Vĩnh-Yên và Phúc-Yên mà vẫn chưa tim được con trâu bảng ưng ý.Cứ kể ra họ đã tiêu đến quá số tiền m nay. tậu trân về tiền ăn đường rồi. bobing Hôm nay phiên chợ Hạc, bố con khóa hai bội Lâm lại lẻo đẽo vác tiền đi, và chuyến mh kéo này họ nhất định mua cho được trâu. Họ ngày đã trọn được con nghé đực còn non, béo đầy đà và sừng hơi nhu nhú.

B. Xua Mươi lăm người kia cũng đã lậu trâu nhưng xong. Làng đã ấn định ngày lễ thần để trước làm lễ trinh với Ngài những con trâu mua có lám được. i COD, Ngày làm lễ trinh trâu, dân làng bọp ở xuâD.

đinh cũng đông như ngày bội. Với những kém yẻ mặt hớn hỏ, những người nuôi trâu DUÔi thi nhau khoe công trạng minh lăn lội đễ Dămy kén giống trâu hay. Ông cửu Binh với một giọng tự đắc khoe : & Trâu của cháu Ngãi, tòi phải thân hành di với nó ra tận làng bọp Đô Hải ở tinh Kiến-An để kén dấy. Rồi các rai cu xem, trân này chinh tông trân chọi.

136Page imprimée 136Vừa khôe, vừa đẹp. Sang năm nhờ ơn ngài may ra thi mó là một kiện tưởng. »' Ông khóa Lâm cũng không chịu kém : * Trậu Đồ-Hải với Đồ-Sơn mà làm gì. Trâu nào chẳng vậy, chỉ cốt được con nghé só dẫy đà, người chăn nuôi nó phải chịn kho và thanh khiết là mó sẽ anh hàng. 3 Môi người nói một cân, ai cũng tự hào là đã vất và mới mua được con nghé tối, ất hắn sẽ hiển cho làng một cuộc vui địch đảng. Ai nói người ấy nghe, bấy giờ ai còn đề ý đến người khác ngoài mình và con trần của minh ra nữa. con trâu non hiền Trong lúc mười sáu lành gêm cò một cách thân mật vời nhaa ở bải trước đinh, thi ở trong đinh những đãi âm dương kế tiếp nhau dã cho bay rằng đức Thượng-Đằng rất bài lòng về lũ trâu khéo kén. Có ai ngờ rằng cái lũ trầu ngây thơ thế mà sang năm đây sẽ chọi nhau chi mạng đề cùng chết sau cuộc dãn, đờ được dù thua.

Lễ trình trâu đã xong. Bọn người nuôi trâu giất nhau về với cái by•vọng sẽ đoạt gii năm sau.

137Page imprimée 137Hòa năm đó 17 luôi. Cũng như các cậo trai khác được cử nuôi trâo, anh chàng chưa có vợ và còn chay tịnh tbanh khiết trong một năm nữa không được động đến các món ăn ô-uế như thịt cày, thịt chó, hành và tỏi sống. Thanh khiết không chưa đủ, thỉnh thoảng chàng lại cần trai giới trong những ngày rằm hoặc tuần tiết để khấn cho trâu hay ăn khỏe mạnh.

Nuôi trâu chọi thực là việc khó khăn !

Có và rơm phải rửa cần thận trước khi cho trâu ăn. Điều kỳ nhất là kbông bao giờ được thả trâu, sợ nó đi lơ với trâu cái thì Ngài sẽ vật chết nó ngay.

Ông khóa Lâm phải mượn riêng cho con một người đề cắt cỏ trân. Người này chỉ chuyên việc đến những khn đồi lăm cỗ non cắt về, còn rửa cỏ và vứt vào cho trâu ăn lại chính tay Hòa tàm lây. Có và rơm chưa đủ thì sẵn thóc nếp con của nhà đẩy, Hòa cứ viếc đô ra mà tậm bồ cho. trâu. Bà khóa và người nhà có liếc ch làm mất lòng thành của Hòa đành im, sợ đang được Ngài chứng giảm.

138Page imprimée 138Thật là đợi từng ngày, mong lừng buổi cho chóng đến ngày đại bội chọi trâu. Trâu chọi xong mới là bết bồn phận kẻ nuôi trâu.

Thấm thoát đã bết thn và đã sang đông.

Một năm trời đi thế mà mau.

Những trận mưa phùn gió bắc như nhắc mmấy cậu trai nuôi trân răng thời kỳ chay tịnh một năm sắp bết. Rồi đây các cậu có thể tự do mà ăn uống, chơi bời thỏa thích, chứ bây giờ còn đang nuôi trậu, các cậu còn phải giữ gin tứng li lừng tí. Giá các cậu có muốn lấy vợ cũng không xong. Cần nhất phải đê cho trâu khỏe mạnh đã. Được cử nuôi trâu lâ một vinh dự thì nuôi trâu là một công phu.

Hàng lá dong đề gói bánh trưng đã bán nhiều trong khắp chợ. Tháng chạp đã đến với mùa cam, mùa láo. Người la đã lo đat Tết và đã dự định những cuộc chơi xuân.

Dân làng Bạch-lưu-Hạ đã sửa soạn kéo bội cho long trọng. Trước cửa đinh làng người ta đang dọn dẹp lập gióng trọi châu.

Ngày 28 tháng chạp. Cả làng Bạch-lưn- COD hạ và chư khách viễn phương có mặt tại bội. Tiếng trống ngũ liên nồi giậy Các và những ngọn cà đuối nheo phấp phới CÔD bay. bubi Người ta bàn tán đến những con trầu Tráo sắp ra tranh đấu. trâu, Hòa, cũng như những chàng trai nuôi dong. trâu khác, đang cho trâu ăn thêm va uống lưng vại rượu để chúng lấy sức thêm ơ nhắc hăng. Ai cũng mong cho trâu minh được chag chọi kỳ này, và điều ước mong hơn nữa : cậu là trâu bọ đoạt giải của làng. Cuộc rút tbỏa thăm đã xong, ông khóa Làm ngơ ngác LraD, bảo con : a Thôi xong, thế là trân mình lại phải nuôi đến ngoài giêng, lúc rút củBg thăm Ngài đã ứng lên như vậy. trầu Hòa hơi buồn, vì ra ngoài giêng đô trâu mội mình có nhất cũng chẳng được tiếng khen bu. vì dàu có phải ngày đại hội.

139Page imprimée 139Trong lúc cậu bùi ngùi nghĩ đến việc nuôi trâu cho trọn phân thì ở ngoài gióng đang có cuộc chọi tràu.

ID• Sau một năm giam buộc được sồng ra, lũ trâu băng bái xông số vào nhau: cặp sừng xuống, cặp sừng lên, con này lùi, con kia tiến, cao đất bay mà.

Ngưới ta yên lặng ngắm trân trọi nhau.

Các chủ những con trâu. chưa chọi vẫn còn lo, chỉ lo ra đến gióng trâu nó giở quẻ không chọi thi phải chịu vạ làng mà đền lại năm chọc bạc tiền tậu trâu. Tiên nộp vạ làng nào có đang kề, nhung như thế tiếng tăm còn gi nữa, Mang tiếng là một người không thanh tịnh đề Ngài quả ai mà ehịu nồi.

140Page imprimée 140Những con trâu chọi, sau những trận kịch chiến, đều bị xả ra dề làm lễ thết làng và chi khách thập phương. Chẳng biết lúc hăng bải chọi nhau chúng có nghĩ đến cái chết đang đợi chúng không, con trâu này thua con trấu khác vào. Hết cặp mọ đến cặp kia. Chẳng biết ở Đồ- Sơn trâu họ chọi nhan như thế nào, chứ cứ như làng la thế này cũng là vui chán ! những người dân làng đứng xem bàn tán Bbư vậy.

Vui thật, nhất là người chủ trâu được giải. Giả tuy chẳng là bao nhưng sau một năm trời khó nhọc được lĩnh giải cũng hi hả lắm. • Chỉ buồn cho những người có trâu phải đợi đến hội phụ năm saa.