Cảnh hội vật và sinh hoạt đánh cá ở làngPartie 6 · pages 101–120

101Page imprimée 101Có ai biết được sức bên nào hơn, bên nào kém. Chỉ biết lúc lên đài, ông trưởng đã giẵng được tay bên địch rồi lại buông ra, và sau cái cầm tay thử sức ẩy, bác độ vật kia tái mặt và ra mò bôi nhiều...

Và nếu bấy giờ bảo rằng ông trưởng đã tin lĩnh giải nhất ở bội này có đáng không ?

103Page imprimée 103PHƯỜNG SĂN Hai ảnh em Tuyền và Lựu mấy hôm nay hi-hục níu lại chiếc lưới gai. Họ soạn lại lưng mắt lưới, sét lại từng sợi giây, để sắp sửa khai mạc mùa săn. Cứ kề ra ở nhà quê ta thì làm gì có mùa săn, và gập thức gi là người ta đánh bãy hoặc bắn thức ấy.

105Page imprimée 105Tháng bầy, tháng tám là mùa chim ngói thì người ta săn chim ngói, tháng tư, tháng năm mùa chim sẻ thì người tạ đánh bây chim sẻ. Ngoài ra còn, nào : le-le, dế sâm cầm, vịt giời, giang, sếu, người la thường bắt được luôn luôn. Nhưng cái gì cũng vậy, sự chung dung vẫn thường tạo nên nhiều thả vui đầy đủ hơn, thi sự săn bắn lại càng nên họp đoàn đề bênh vực nhau trong những cuộc săn rửng nguy-hiêm, đề tạo lấy cái thú xum họp đoàn thể sau những cuộc đuỗi thú xuốt những khu rừng rậm nủi cao.

106Page imprimée 106Ai đã có dịp đi qua những làng ở ven giẫy núi Yên-Thế tỉnh Bắc-Giang, Tam-Đảo tỉnh Vĩnh-Yên, hoặc Ba-Vì tỉnh Sơn-Tây chắc cũng thừa biết rằng dân làng ở những khu này thường họp thành đoàn thể đề lổ chức những cuốc đi săn vui vẻ.

Hàng năm, trai làng, ngoài những công việc đồng áng hoặc buôn bán, vẫn giải-tri bằng cái thú đi săn. Một cái súng kíp kiểu mán, một cái lưới gai hoặc một cái lồng bầy là đủ cho một chàng trai ở ven rừng núi kiếm được thịt ăn. Nhưng cuộc săn đón thân riêng rẽ như vậy, chỉ là mội cách loyện tập của chàng trai để cho khi mùa săn chinh thức khai mạc, hoặc khi có thủ dữ đến khu rừng của làng là họ họp nhau lại thanh phường để săn chung.

Ai đã đến xã Thanh-Lũng thuộc phủ Quảng-Oai, xã Ngọc-Nhị và Tòng-Lệnh thuộc huyện Bất-Bạt tỉnh Sơn-Tây chắc cũng biết tiếng những phường săn ở làng này nhất là bai phường Ngọc - Nhị và Tòng-Lệnh bọ thường săn được hbồ, báo, hươu, nai, lợn có, luôn luôn.

107Page imprimée 107Tuyền và Lựu là người làng Ngọc-Nhị.

Cũng như những nhà khác ở trong làng. anh em nhà này có đủ khí-cụ đi săn như súng kíp, một súng cồ của ta, lưới gai, nỏ tre đực và giao trường, giáo mác. Là cơn trai làng Ngọc-Nhị phải có chân trong phường săn, nghĩa là phải có can đảm để không sợ chết, nếu gặp những trường hợp nguy-biểm của những cuộc săn rừng:

Khí cụ cần nhất của các cuộc săn rừng là lưới gai lốt và súng kip nhậy. Tuyền và Lựu còn nhớ rằng lúc sắm cái lưới này, hai anh em phải bán mất gần trăm bạc thóc để thửa gai. Lưới rộng gần 7 thước, giài ngót 20 thước mà lại phải đan giày mắt.

Lưới dùng để chăng ở các con đường mà thú vật có thể đi qua được.

Ngoài những khí-cu ra, muốn đi săn, phường săn thường vần phải có những con chó, thính và nhanh để mà duối thủ chạy về phía lưới. Những con chó của họ, họ kén giống riêng tuy chúng cũng chỉ là con chó. Annam trăm phần trăm, với những cái tầm thường như Vàng, Vện, Đen, Đốm Mực.

108Page imprimée 108Tuyền và Lựu cũng có mội bầy chó, nhưng cả bầy chi có hai con Khoang va Vá là săn giỏi. Chúng đánh bơi rất nhậy, chúng đuỗi thú rất mau và khi định lừa hủ về chỗ chăng lưới thi thật tài tinh. Còn nhớ hồi mùa săn năm trước trong lúc cả làng đang ngơ ngác không hiều con nai còa chốn vào phía nào thi hai con Vá và Khoang của hai anh em Tuyền đã lùa được nó cuay thộc vào lưới. Lưới chụp xuống, dẫn làng xúm lại, vừa đề bắt nai vừa đề trầm trò khea ngợi đôi chó khôn. Cũng có giống chó, mỗi khi chủ bắn chết được một con chim, thường tha vào bụi mà ăn, nhưng giống cho phường săn Ngọc-Nhị này thi khong thế. Chúng suyt chim ở các bụ lên rất khéo, và mọt khi, theo tiếng súng kip nỗ mà có chim rơi, thi dù chim còn cô gượng bay, chúng còn sàn sạt duỗi để tha về kỳ được cho chủ, không kể bụi rậm lăm gai hay giòng xuối lắm cẻ. Trong các bây cho khôn thi Và và Khoang của hai anh em Tuyền được liệt vào hạng nhất. Hai anh em nhà này trông nom săn sóc đôi chó cũng cần thậo ngang những chủ gà chọi vỗ gà. Có thức ăn ngon, không bao giờ họ quên phần chó. Gặp những ngày trời năng bọ thường mang chó ra lắm ở xuối.

109Page imprimée 109Bây giờ mùa săn sắp tời. Năm nay mùa sản khai mạc bơi muộn, vi mọi năm đầu tháng lám đã có lệnh được săn mà năm nay mãi đến gần sang tháng chin mới có giấy sức ngày mở mùa săn. Cùng với lúc họ sữa sang lại lưới gai, lau lại súng kip, ngó lại bộ giao trường, giáo mác, họ càng săn sóc đến bày chó hơn.

Thấm thoắt thế mà đã tởi ngày họp phường. Ông chánh phường cho đánh trống đề bảo gọi hội-viên. Ông chánh phường năm nay là ông Bát-Tăng mỏi thay ông cà Kính tạ thế bồi đầu năm. Làm chánh phường săn không phải là dễ. Điều thứ nhất lá phải làm thế nào cho hội viên tin nhiệm minh thi mới có đủ uy qbyền ma sai khiến học được. Bao nhiêu việc giao dịch với quan nha về những điều xin phép hội họp, về những giấy bảo có thú dữ, ôug chánh phường phải nhân danh bội viên mà lo liệu bết. Nói tóm lại, ông chánh phường phải là người có thế lực để trên nề dưới vì. Ong Bát-Tăng làm chánh phường thật là đủ điều kiện, Ông giầu có, giao thiệp rông, nhất là lại bắn giỏi. Các bội viên cũng hài lòng về sự ông thay chân ông cả Kính.

110Page imprimée 110Nghe tiếng trống bảo hiệu, hai anh em Tuyền mang lưới,mang súng giất nhau đền nhà ông Bát-Tăng. Trước khi đi, Tuyền dặn vợ ở nhà phải mua rượu sẵn sàng vi đã là mùa săn khai mạc thi thềnao lúc về cũng có thịt nhắm, chẳng nhiều thì ít.

Tuyền gái nhin chồng, cười bảo :

- U, Bố nó cứ mang nhiều thịt về đây và còn chú Lựu phải cố đề ông Bát cho không cô Hân nhé.

Lựu đỏ mặt vi chị dâu chế. Cbính ra Lựu cũng hơi thích cô Hân thật. Cô Hân không bẳn đẹp nhưng có duyên. Ông Bát Tăng trong lúc vui câu truyện thườig nói là cô Hân ông chỉ gả cho người nào săn thạo. Con trai làng Ngọc - Nhị này phải biết săn mới được. Ông vẫn kết câu truyện như vậy.

111Page imprimée 111Cũng như mọi lần, hai con chó Vá và Khoang lại được đi theo chủ. Hai anh em Tuyền đi cạnh nhau mà chẳng ai nói nửa nhời. Mỗi người nghĩ mỗi nẻo. Tuyền nghỉ đến cuộc săn đầy thú vị, còn Lựu thì nghỉ đến ông Bát Tăng và nghĩ nhân thể đến cả cô Hân nữa. Ứ, cử kề ở làng Ngọc- nhị bây giờ, săn bắn giỏi mà chưa vợ thi ai đã bằng Lựu chưa. Lựn tự thấy minh cũng sứng đáng làm khách đông sàng nhà ông Bát lắm.

Lúc Tuyền và Lựu đến thì , nhà ông chánh phường đã đông người, người nào khí giới ấy, và một bây chó trông rất tinh nhanh đang hăng hải đề sắp ra trận.

Phường săn đã tễ tựu đủ mặt và dân làng cũng đến rất đông, tuy nhiều người không có chân trong phường. Bởi lễ mỗi khi săn được thứ gì dù nhiều hay ít, ngoài những hội viên trong phường ra, những dân đinh có công trong cuộc sua thủ đều được hưởng phần thịt chia. Thịt dã thủ chia đều cho các hồi viền, duy ông chánh phường là được gấp đôi, bác dân đinh có mặt cũng được ngang phần như hội- viên vậy.

112Page imprimée 112Thấy Lựu đến, vài người tủm tim cười.

Lựu thấy nóng bừng tai, và chàng ước mong rằng trong cuộc đi săn này chàng sẽ là người lập được nhiều công trạng hơn hết.

113Page imprimée 113ĐÁNH CÁ Làng Ngư-Xá ở ven sông Nguyệt Đức.

115Page imprimée 115Sông ăn vào làng có một con ngòi, chảy từ một giẫy núi xa xa lại. Nước ngòi lọc qua mấy lần đá núi, trồng chong xuốt và mát rợi.

Có lễ cái ngòi này có một tên riêng ở địa-dư nhưng chắc hắn cái tên văn chương khó nhớ, nên dân quanh vùng đỏ, cử gọi nó là ngòi làng Ngư, bởi nó chây đến làng Ngư (người la vẫn gọi tắt làng Ngư- xá nhữ vậy), thì thông ra sông Nguyệt-Đức.

Cái ngòi không sâu mấy. Về mùa rét người ta vẫn lội qua, và trẻ con chăn trân vẫn cho trâu sang ăn cỏ ở bén kia đề. Nhưng về mùa nước, cái ngòi ấy cũng đáng đề cho dân làng Ngư-Xá và những làng vea cạnh ngài ngại vì đề: nước ở núi chảy xuống mạnh, nước sông Ngoyệt- Đức tràn vào nhiều. Hai nguồn nước gặp nhau tạo nên những cái soáy xâu hoắm. và đỏ lòm; và được gió giúp sức, tuy những con ngỏi không to, mà cũng cỏ làn sóng bạc đầu.

116Page imprimée 116Nhưng năm nào cũng vậy, nước vào rồi nước lại ra. Hai bên bờ dê, được thấm nước sau mỗi vụ, cỏ lại lươi hơn, và trâu bò các làng làn cận lại kéo đến ăn đông hơa. Còn ở giòng ngòi, thi những đàn cá theo nước sông tràn vào, không kịp ra theo nước xuống, đành ở lại ngòi mà thành mối lợi cho dân. . Làng này vẫn có lệ cho đấu trưng việc đánh cá ở ngỏi, và hàng năm, sau trung tuần tháng bầy là ở đinh có hẹp bội đồng đề cho trưng thầu việc đánh cá xuốt năm.

Ở ven sông, dân làng này, ngoài nghề nông, cớ rất nhiền người sinh nhai về nghè đánh cá. Người ta không phân biệt được ở đấy, hai nghề ấy, nghề nào là nghề chinh. Nếu vụ xuân dân làng làm lễ bạ-điền, lai mùa thu, sau khi nước ra người ta có hội Tróc ngư. Hội Trỏc ngư có lrước cuộc đấu thầu việc đảnh cả mấy ngày. thôn Trong làng có ba thôn, cả ba ngi ông tài giỏi. Mỗi vu đều có những thần đánh cá, cả dân ba thôn đều cỏ quyền được dự thầu, nhưng người nào thầu được thì chi được quyền đánh cá sau khi hội Tróc ngư đã bết.

117Page imprimée 117Quanh năm, dâo chài kiếm ăn ở sông.

Có người đi rất xa, nhưng đến vụ nước ra thi dù làm ăn ở đâu, họ cũng giòng thuyền về làng để dự cuộc vui đánh cá chung ở xuốt giải ngòi và ngã ba sông.

Liễn và Ứng là người làng Ngư-Xá.

Vốn cha mẹ là dân chài, nên ở làng anh * em Liễn không có mội thước dất hay ruộng. Của cha mẹ để lại một sào cho hai anh em là một con thuyền, một bò lưới và cái lài bơi lội đề đánh cả kiếm ăn.

Bây giờ vu nước đã xuống, anh em Liên đang làm ở gàn Phả-Lại. Nhờ trời được năm dễ làm ăn, nên Liễn và Ứng năm nay đều coý muốn về lùng sơm sởm đề sửa soạn dự bội ‹ tróc ngư».

118Page imprimée 118Liễn bảo Ứng: Chú hai a, sắp sửa nay mai chúng la phải về dề đánh cá chứ !

- Vâng, thi cũng phải về chứ, anh bảo làm thể nào. Nhất niên, nhất lệ, minh không về thì làng nước người la cười chết.

Và lại anh đã bẹn với ông bá rằng anh về.

Ông bá là bố cô Tbi, vợ chữa cưới của Liễn. Hai người quen biết nhau trong ngày hội năm trước. Hôm ấy Liễn và Ứng đương chăng lưới ở ngã ba sông để cho bọn khác sán cá đến. Trong lúc hai anh em dang chắm chú đến chiếc lưới thì có tiếng hải :

"Năm nay hai anh em nhà này giăng lưới ở đây à? Lão được làng cử đem thuyên con đi xua cá về đây »

Ngửng lên thi Liễn thấy ông bá Kinh cùng coa gái là Tbi đang ở một chiếc thuyền nan. Hai lay Thi câm hai thanh gỗ gỗ vào nhau cho cá chạy, còn ông bá thì rẻo tay chèo thuyền.

Tục đánh cá làng Ngư-Xá rất vui và rất bay. Ngày hỏi cử àng đều xuống ngòi đuời cá chung bất kỳ giả trẻ, trai gái và cũng chẳng phân biệt là thôn Thượng, thôn Hạ hay thôn Trung.

119Page imprimée 119Xuống ngòi đánh cả mỗi người giữ một phần việc, người chăng lưới, người úp nơm. người xua cá về phía lưới chăng. Các cô gái làng với những nụ cười hón bở, chở thuyền nan đi khắp mọi chỗ để mang cả về bến trước cửa đình. Các cô vừa chèo vừa khuyến khích các cận trai; các câu trai thi hủa nhau mà úp cá, mà lội, mà bơi. Tiếng cười, tiếng reo, tiếng gọi các có mang thuyên lai lãy cá làm vang động cá ngã ba sòng. Một cảnh tượng nhộn-nhịp, ôn ào của một tinh-thần bòa thuận giữa dân làng.

Vừa nghĩ đến cuộc vui của ngày hội, Liễn, vừa nghĩ đến ngày gặp gỡ năm xưa.

Ông bá Kính vẫn mến anh em Liễn vì bọn họ chăm chỉ cần cù, nên gặp bọ là ông vui vẻ hỏi.

Hôm ấy Liễn đáp lại ông bá bằng một tiếng « vâng» rồi đề ý nhin Thi. Nàng trắng đẹp và trẻ măng. Thấy Liễn nhin, đới má Thi ửng hồng thèn then. Rôi thuyền ông bá đi xa, Liễn vẫn nhìn theo.

Cuộc gặp gỡ chỉ có thế và chỉ thoáng qua trong không đầy một phút, nhưng nó đã làm rộn ràng trải tim của đôi bên. Từ phát ấy, tuy đứng cạnh lưới với em nhưng đôi mắt Liễn cứ đăm đăm mơ mông trong quãng không. Về phần Thi, chắc bắn nàng cũng nghĩ ngoi đến anh chàng lực lưỡng giỏi trai ấy đã chú ý nhin minh không ngới mắt.

120Page imprimée 120Rồi tin đi, mỗi lại; rồi đôi bên nhận giãu cau của nhau.

Và Liễn, từ ngày ấy, tuy sống những ngày thăng lênh dênh trên sông Nguyệt-Đức, nhưng lòng chàng thì để ở làng Ngư-Xá với người vợ chưa cưới nhiều hơn.

- Anh ạ, năm ngoái, lúc chia cá, em đề ý thấy ông bả chọn cho phần anh những con tươi và lớn.

Liễn rật minh sau câu nói của Ứng. Chàng nghĩ đến lúc đánh cá xong, dân làng làm lễ thần rồi xin cá về.

Lệ chia cá thi trừ các cụ trong ban tư văn được hưởng phần hơn, còn dân làng ai cũng bằng ai, môi người môi xuất.

Các có gái đứng xem chủa cá, chỉ chỏ thầm lài. Liễu đề ý đến Thi trong bọn các cô, và chảng thấy nàng nhi nhảnh đáng yêu.