Cuộc tranh cử lý trưởng và đám tang ồn àoPart 4 · pages 61–79

61Printed page 61NG lý Cang năm say ngoại nấm mươi tuồi. Xưa kía nhà ông cũng vào bực khả giả trong làng. Nhờ mấy năm được mùa luôn, nhà ông cô tiền dư thóc đề. Ong sửa sang nhà của, ông tậu thêm ruộng, ông mua thêm trâu, ông đào ao thả cá. Ong mua xã rồi ộng móa nhiêu ở trong làng. Mỗi kỳ xuân tế, thu tệ, vào làng ra đám ông được thẳng Mới bưng đến nhà ông hàng rổ phần. Nhưng ông vẫn chưa đủ thỏa, ông còn mong hơn bữa : ông muốn có đôi chút công danh. Ông bắt vợ đi xem bỏí thì thấy thánh bạn là nhà ộng được ngôi mộ ông

62Printed page 62Lúc này mới là cơ bội cho ông xuất đầu lộ diện. Ông đệ đơn xin ứng 6ủ lý trưởng, nhưng làng ống là một làngr to, lam ly trưởng cũng danh giá lắm, cho nên rgoài ổng ra cũng còn vài ba người kháo đệ đơn xin. Cũng có người muốn làm lý trưởng thật, nhưng cũng có người bọ thấy ông bở bọ đệ đơn đề tảo của ông vài chục tiêu.

Đơn của ồng được quan buyện nhận, LÂM ĐÂN ANHUAY nhưng quan hàyện cũng lại chấp đơn của những người khác đề cùng xét.

63Printed page 63Muốn mưu chút dạnh vọng, ông được dịp tiêu tiền. Ông làm tiệc mời các thân hào kỳ lý. Ông mua lễ biếu quan buyện, ộng lo tiến biếu ông thông, ông lhừa.

Qog ra vào bàn giấy, quan ,buyện lrôn, ọng thậm thọt dến nhà cáb ộng thông ông thừa cũng lăm.

Rồi thây ông lên tỉnh. Ông vào hầu quan tuàn. Ông kêu cả quan thương. Ông lại gãi đần, gãi tai năn cì các ông nho, • các ông lại ở trong dinh. Người ta cón hất gập ông đợi ngõ nhà các ông thừa.

Nhưng việc vẫn chữa xơng. Giấy má còn phải tự sang tòa. Vào quản Sủ hoặc quan phó thì ông không dám, nhưng ông dấm dúi nói truyện với người chạy giấy, để người này nói bộ tói ông phán trông nơm về việc bàu cử. Ông đến nhà ông phán đôi bạ bận.

Vợ ống ở nhà quê cứ việc bán thóc dần đề cho ông có tiền đi lại mọi nơi rà TRONG LŨY TRE XANH thù tiếp các bác lính lệ, linh cơ mang giấy quan về đòi.

64Printed page 64Rồi quản có lệnh sức về cho bàu cử.

Ông lại làm tiệc. Cổ bàn linh đinh có đủ Biò, nem, ninh, mọc, và đồ nước thì thửa lận Hà-nội những bánh cốm, bánh xu-sê, bánh chạnh gừng. Ông mời bết những có phiếu bàu. Và ông đến chơi từng đo nhà những ông kỳ mục, cả nbững người mà xưa nay ông không ua gì mãy. Ong càng di lại với các ông. này bao nhiều thì tiấy vợ ông càng phải bán thóc kho đi chừng ấy. Có lễ tại thính thoảng ong thường góp lồ iốm hộ cả mọi pgười và ông hay dưa tiên tiêu tạm chó người la Mãy cót thóc ông đề danh trong mấy đi năm đều cạn mãi chi còn đủ thóc ăn rà. thóc giống:

Người ta lại thấy vợ ông giạm bán lợn, bán bò rôi lại bán cả trâu.

Kỳ bàu cứ thứ nhất xong, nhưng ông không được hoào loàn thăng phiếu, nên đợi - lệnh quản trên lại súc cho bàng dân bàu CAN LÀM ĐẦN ANH lại, Lần bàu cử thứ hai này có vẻ gay go hơn lần bàu cử thử nhất Ông lên quạn nhiền hơn và phe địch của ông cũng lên quan kêu chẳng, kêm. Ông lại phải thì thột từ cắc bác lính cơ lính lẻ, các thào nho, các ông thừa từ buyện đến dinh Ông lai có dhà Hem m biến quan tuân. người chạy giấv tôt sử; ông lai đứng đợi ở cửa tờa đề theo ống phản về nhà riêng thưa truyền isiVợ, ông đi mua bo non đề lãy tiền đưa ông đi lại thu xếp mọi rơi. Rồi hà giạm người đơ ruộng. Đậu tiên còn đợ răm sào, rồi một mẫu, rồi hai mẫu, rồi năm mẫu: Mệt chuyến nữa, ông lại phải đi đến lừng nhà bọn thận hào kỳ lý đề xinphiếu.

65Printed page 65Cũng may kỳ thứ hai ông lại thăng phiếu. Trước sự đua ganh của hai phe, quan huyện phái Chánh tồng về chủ tọa buồi bàt cử.

Ông được lắng bàu, nhưng còn phải đợi lệnh trên ý xuống nữa, Bắt buộc TRONG LŨY TRẺ XANH ôngicẫn phải đì chầu chực khắp. mọi nơi đề chờ tờ nghị định của quan sử.

66Printed page 66Ông ượi ở lỉnh mãt vài hôm : buổi troa hôm nay ông đến nhà .ông thông sựn buổi tãi ông vào hầu nhà ông pháp tòa, odn Sau cùng ông lĩnh được tờ nghị định về Ong đã nghiễm phiên là ông Jý và tà đấy người ta gọi ông là ộng lý Gung.

Những việc nào đã xonc bắn vì tớ aghi định đầu phải là bãng. Ông còn được lến tòá lĩnh bằng tăn nữa. Bà lý lại đrợi prén bản màu nơn cho chồng hành Pê lứn bằng. Lúc phát bằng ông phải nình nọt người chạy giấy đế người năy kiếm giấu vào hằng cho cân, đề tránh khổi hai chữ gồng cùm mà đượchhài chữ vống lọng. Lúc đóng giấu, người chạy giấy cứ mỗi lần hạ giấu lại đopiđến mội trong bến chú ấy. Theo lối mệ lin Dáp củaita, ông chỉ sợ hẳa đóng đến chữ gông hoặc chữ cùm ; đó sẽ là một điềm Bắ,cOna sầo phải nói trước với bãn đệ Tha LÂM ĐÂN ANH Được bằng về, ông lại lo đến tiệc khao làng. Ông muốn mồ cả trân lẫn bò, ông muốn giết cả dê lỗn lợn. Ông định, bữa khao cho thật to tát linh đình. Dà có tốn kém thì bữa tiệc có bệ gì. Cái đo còn lọ được nữa" là cái giải. Đến chân lý trưởng ông còn chạy được nữa là bữa kbao.

67Printed page 67Ông cỡ năn nk mời cho được quan huyện và các ông thông ông thừa đến dự tiệc khao nhà . ông cho long trọng, tuy sự hần hạ các người có điều vất vả. , hộm liền, pháo nộ Giòng giã ba bốn liên thanh. Những bức câu đối đẹp của bà con mừng treo đầy hai giây tường.

Ông lý lãy làm hả hê lăm. Mà bà lý nghe chừng cũng xung xướng vô cùng.

Bà được người ta gọi là bà lý, bà rất vui dạ. Bà le te chạy lên nhà trên mời người này, đi xuống nhà đưới nói truyện, với người khác Ông lý đã có triện đồng trong tay.

Tha bồ mà ông lên mặt đần anh.

Tiệc khao song, hai vợ chồng ông lý TRONG LŨY TRE XANH tinh toán chi tiên mọi khoản, kẻ từ lúc đệ đơn, thấy hết năm cót thóc đãy, mười một mẫu ruộng, bỗn con trâu cày, bai con trâu thịt, gần bai chục con vừa bò vừa lợn vừa dê và hai bát bọ mỗi bát một nghìn. Chưa kề số gà, chim, vịt bị chết bao nhiên vào đãy.

68Printed page 68Bà lý bảo ông lý: & Tôi tưởng hết độ vài nghĩa thì xong, cái lý trưởng, thành ra thế này tốn quá. Gần bết nghiệp rồi còn gì nữa.

- Nhưng mình đã được làm đàn anh trong làng. Rồi bà xem, tôi sẽ cõ nói với các quan với các cụ lớn xin lãy chút phẩm hàm:

Nghe chồng nói bà lý nghì đến số phận hơn một chục mẫu ruộng còn lại, không kề hai nghìn bạc nợ.

Bà lầm bằm:

- Làm đàn anh, không tbủng xanh cũng thùng nồi.

69Printed page 69GIẢ NỢ MIỆNG WIČИO IẾNG kèn trồng vừa im thì lại có người đến viếng. Tiếng trống kèn lại nỗi lên đề kéo theo tiếng khóc của con cháu trong nhà. Người đến viếng đặt đồ lễ lên bàn thờ và lễ cùng dịp kèn tiếng trống, cùng những cân kè lễ nhớ thương của tang gia. Sự chủ đứng bên áo quan đáp lễ vừa trống gậy vừa lên gối xuống gõi.

71Printed page 71Đám ma ống nhiệt Y thật là to. Ăn uống • hại la hôm liên, mô hai bò và ba lợn. Lùng nước, hàng xóm láng giêng làm giúp làm đáp tha hò mà thỏa thuê, Nào rượu, nào thịt, nào sôi, nào TRONG LŨY TRE SANH gà. Ăn uống ở nhà đầm người ta còn chưa đủ, cỏ người còn chuồn bờ rào hàng chai rượn ty nguyên, hàng súc thịt bò và từng cái chân giò lợn. Có . người nhân thể ra về giất vào thắt lưng mươi miếng giàu và lấy khéo. cả. cái đĩa đựng. Những kbao chè nguyên của khách viếng, sự chủ chưa kịp cất đã có người lấy ra pha rồi mất cả bao lẫn chè.

72Printed page 72Người lên nhà trên, người xuống nhà đdưới. Tắp• nập tộn rịp: vô cùng• Khách đến viếng ngội nói chuyện buyên náo. Xuốt cà làng đều có mặt trong đám tang. Lại có cả khách ở các làng bên mà phần nhiều đều là khách sang: có ông chánh lỗng, có ổng phó tông, có ông cựu nghị-viên, có ống hộc viên hàng tỉnh.

Hro Nhất nhất ai đền, tang gia đều tiếp đãi rất lịch sự. Một phòng rệng trên nhà thờ đề đón các người ưa thú say COD sưa với ả phù dung. Báo khăn Lâm, sự chủ, đã khéo mượn đần được bộ bàn GIÁ NỢ MIẸNG đèn rất đẹp với chiếc giọc tầu quý giá để làm vừa lòng được những người rào nghiện khó tính, khi hút thuốc phiện SÚC kén lừ cái kéo cắt bắc đèn đến chiếc giọc tâu lâủ năm. Thuốc phiện tbì bác mụa đăng Ấn-độ hộp to. Khách khủa tha bồ mà mãn nguyện nêD.

73Printed page 73Muốn chiều lòng và muỗn giữ các quý khách đến chia buồn vởi mình, bác khán bày ra mãy bàn lộ tòm. Vả chăng bác cũng cần phải lưu những khách ấy lại để bòn giá trị cho đám tang.

Ma tơ, cô lớn, nhưng sác chết không phải để mãi được ở trong nhã, và những cuếc trướng bát tiện quả hải, những đời cấu đối đây văn chương, những lợn quay vàng rôm, những cô sói đãy không phải củỉ đề bòy ởylrong thà hay là, treo trên- tường, Những tháo sang trọng ấy cân phải được cả làng biết;

đến. Những đôi cáu đối cần phải được người ta độc lúc đừa ma đề người ta còn phầm bình tán lụng nữa chứ !

Nghĩa là đám ma cần phải cử hành TRONG LỮY TRE XÁNH. l0ng trọng từ trong nhà ra .đi vào nửa buôi là lúc đường làng nhiêu người qua lại nhất • Vậy thì sác ông nhiệu Y, sau hai hôm quản ở trong nhà được rước ra đồng.

74Printed page 74Hàng xã, muốn tỏ chút cảm tình với ông nhiêu, trưở khi cất đắm lễ thêm ông một tuần. Bác khán Lâm rất cảm động về tấm lòng tử tế của dân làng, bắt người nhà sửa một mâm cổ tế cực kỳ lịch sự. Mâm cô đó, ban "tư văn, sau khi đra đám về sẽ cùng bưởng đề an-ủi linh bôn người quá cõ.

Đám tang bắt đầu ra đi. Thoạt đầu có phường tuồng dẫn đường đề rồi trị huyệt. Các ông múa may quay cuồng nhậy lên bước xuống trông thật hùng dũng oai-nghiêm. Điệu bộ của các ông rõ có vẻ cơm bộ rượu say. Các ông hò bét quày những thanh kiếm gỗ như những bà đồng bầu các giá bỏng đức ông hay quan hoàng Rồi đến những bức trưởng, nhũng đôi câu đối lụa hoa đủ màu: Bác khán Lâm GIẢ NỢ MIẸNG đã phát đều khăn trắng cho lô trẻ tăng vẻ sang trọng cho đám tang. Chúng nó vừa đi vừa làm phấp phơi những tấm trướng lụa màu. Rồi phường kèn trồng, và đến quan tài có đậy chiếc nhà tăng sặc sỡ cầu kỳ. Tang chủ vừa chống gây đi rật lùi vừa đề ý đến những lời của những người đi xem bình phẩm và đi đưa đám. Lòng bác khán bởn hở khi nghe thấy người ta khen bác làm ma to đề trả công cha, hoặc thấy người ta khen những rẻ cân đỏi đầy lời lân tụng của những người đi viếng.

75Printed page 75Theo sau áo quan là tang gia. Bác khán . gái, các cô em chông, các cháu ộng nhiều, ai , nãy đều khăn sẻ trắng loái, cùng đi trong một chiếc màn. Vùa đi vừa khóc lóc kề lễ. Bao nhiêu đức tính tột của người chết được kề rạ cho hểi. Rồi như thế chua cho là đủ, qgười ta lại nói đến cả người sống Người ta mượn tiếng khoc mà bởi xấy ahau.

Em gái bác khán khóc :

76Printed page 76TRONG LŨY TRẺ XANH - Ới cha ơi, cha chất đi, con biết" tmn dâu cho thấy cha. Cha chết đi đề người ta bày vẽ ra mà đánh lừa thiên ha vì chả, cha ơi } Bác khán gái khóc :

- Ới cha ơi, khi cha 'sống con nào mà ngày có thấy ai săn sóc đến cha. chực đặt, nay cha chết đi lại có lăm kẻ điều thị phi đề mà reo điều này tiếng - nọ cho con: Ới cha ơi là cha ơi !

Có lẽ một cuộc cãi nhạu còn lt những • lời gay gắt hơn, Nhưng đám tang vẫn là. một đám tang và đám tang có bao giờ lại giống một cuộc cãi nhau. Cho nên tuy những lời khóc cỏ cay độc, mà người ta vẫn cùng đi cạnh nhau một cách bình an Theo sau bết là những khách đi đưa.

Rất đông. Ai nấy đều có về thương tiếc người đã khuất. Vẻ mặt bọ như trầm. ngâm, nhưng thỉnh thoảng họ vẫn cười. hói vui vẻ với nhau.

Đảm tang đi rất, chậm chạp, nhưng GIẢ NỢ MIỆNG a biết' rồi cũng đến huyệt và những người đi đi đề đưa sũng đến lúc trở về. hiên Về đến nhà lại ăn uống. Lại thuốc phiện, lại rượu lại tồ tôm.

77Printed page 77Ăn uống chán rồi làng lại tế, rồi lại DÃ0 ăn uống. Cứ như thế suốt mấy ngày' cho đến bết hôm ba ngày.

đặt Bây giờ khách kbữa đã văn. Hai vợ chồng bác khán Lầm mới có thì giờ tính lại bữa giả nợ miệng cho làng. Bắc gái bảo chồng - Đảm ma ổng thể mà cũng tốn đãy nhỉ.

Bác trai đáp : •- Tốn gì là mãy, Mới hết có bai con ội bò, ba con lợn. Tôi tưởng phải hết hơn nữa. Mình phải làm cho người la trông vào chữ.

- Đã đành rằng thẽ, nhung thày nỏ a, không biết ai lấy mà mất nhiều chai labông và bát đĩa thế !

Bác trai không trả lời.

78Printed page 78TRONG LŨY. TRE XANH Bác gái nói thêm :

- Năm trăm bạc cầm ruộng thể mà lo cho ông bết cả.

79Printed page 79CHIẾC QUẠT THẦN nÔ TrO LaD the NG Diễm vừa đi đân ăn uống về * Ông sặc sụa mùi rượu, mặt mũi gay quần áo lếch thếch, kéo không đỏ nỗi đôi giầy. Tạy cầm chiếc quạt, tay vặt chiếc khăn cũ, ông lảo đảo bước vào trong nhà. Ông chỉ kịp trẻo cái kbăn lên Lau màn và cởi cái áo vắt đâu giường là ông năm lăn kềnh ra, rồi lè nhè gọi con lãy nước.