Giới thiệu sách và tục hát quan họ giao duyênPhần 1 · trang 1–20

1Trang sách 1Indoch TOAN ÁNH BEFOL LEORI PHONG LƯU ĐÔNG RUỘNG ANH HOA PHONG - LUU ĐỒNG RUỘNG PHONG LƯU ĐỒNG RUỘNG của TOAN ÁNH do ANH - HOA xuất- bản lần thứ nhất, ngoài những bản thưởng có in riêng: 1 bản Bạch - Ngọc đánh dấu A. 1 bản Hoàng-Sa đánh dấu B. 3 bản Thuần Gió đánh dấu C, D và E. 4 bản Canada đánh dấu I đến IV. 20 bản Nhị Nùng: 10 bản đánh dấu V đến XIV và 10 bản từ 1 đến 10.- 29 bản giấy quí này coi là ấn bản chính TOAN ANH Phong-Lư'u ĐỒNG RUÔNG Khảo cứu về các phong tục và những thú chơi đẹp ở thôn quê xứ Bắc-kỳ ANH-HOA 69, HÀNG THAN - HÀ NỘI CÙNG MỘT : TÁC-GIẢ ĐÃ XUẤT BẢN Bước đầu, kịch vui.

8Trang sách 8SẼ XUẤT BẢN Nghĩa sống, kịch vui năm bồi.

Cám ơn ông, kịch vui ba hồi đã lừng diễn ở Pnom-Pênh và Vĩnh-Yên Nhan-sắc, kịch dài lịch-sử.

Một trận mưa, kịch vui ba bồi.

Kịch cô-tíek, lâp kịch vui ngắn, viết thea các cộ-tich.o cai Phong-lưu đồng ruộng II, tập truyện khảo cứu thứ hai về các thú chơi thanh-nhã.

Một buổi chiều vui, truyện vui.

Thư-nhàn, truyện ngắn.

Cái khó, truyện dài.

IMARTNES AỘX-ÁH - ИAHT ond 3 pi LỜI NỔI ĐÀU Cũ của ta íi lâu nay, những thú chơi cho một ngày một mất đề nhường chỗ thú chơi mới. Ngày xưa các cụ la có thú bơi chải, ngày nay các bạn trẻ thay chải bằng thuyền thoi, ngày xưa chưa có! quyền Anh thi ta chỉ chơi vật, chơi trung bình tiên. Những thú chơi mới càng ngàyq càng nhiều, mọi người xô đẩy mà đua theo mới, không ai còn nhớ những trò chơi. thanh nhã của các cụ la xưa,ido jòm Ở đây, dưới cái đề mục : Phong-lưu đồng ruộng, tôi xin sưu tầm, theo như sức tôi. có thể, những thứ chơi phong lưu ở vùng quê tạ. Những thú chơi này có khi mất hẳn rồi: như tục thả chim thi, tục, ném pháo, có lục vẫn còn nhưng chắc chắn rồi cũng sẽ mất như hát quan họ, hát ví, bơi trải, trọi trâu và cũng có lục không bao giờ mất được như chơi cờ người, cờ bỏi, chơi trọi gà, chọi chim hoạ my.

10Trang sách 10Viết những bài này, tôi không ngoài cái mục-đich đem phơi bầy ra trước mắt mọi người những cái lý-thủ mà không ai biết tới, những cái hay, cái đẹp ở xứ mình bị bò quên.

Các bạn"

"sẽ biết là xưa kia," và bấy giờ ở các vùng quê, các cụ cũng biết ham mề những thú vị thanh tao.

Những bài tôi viết đây về mục này không hẳn là những bài khảo cứu, nhưng lôi chỉ trinh bày sợ lược những điều cần phải biết để mà hiều một thú chơi nấo.

Cũng vì thể nến tỏi dùng thể truyện ngắn để người xem khỏi nản. Có không nản" thì mới chịu đề ý đến điều mình đọc. gGớ kê ra một thủ chơi như thú hát quan họ, hát trống-quân, hát tuồng cổ, đánh bật đánh trung binh tiên thì một quyền sách giầy viết ra cũng không đủ, nhưng trình bày những điều chính thì tôi thu vào thành từng bài ngắn.

11Trang sách 11Công việc này là một công việc sữu tầm, vậy tôi mong các bạn xa gần sẽ giúp tôi đê tôi có thế làm công việc được đầy đủ.

Giúp tôi bằng cách cho tôi tài liệu, bằng cách chỉ cho tôi những điều cần mà tôi bỏ sót.

Nếu lục ngữ ca dao là hương hoa của đất nước, thi những thủ chơi thanh nhã của la cũng là những hạt ngọc của phong tục dân mình.

Vậy xin các bạn vui lòng giúp tôi góp nhặt lấy những hạt ngọc ấy.

Toan Ấnh HÁT QUAN HO Một lối chơi xuân thú vị ở vùng Bắc-Ninh Từ ngày mồng bốn tháng giêng, mùa quan họ ở khắp mọi làng vùng Bắc bắt đầu.

15Trang sách 15Trai gải tụ họp nhau để hát buổi đầu tiên ở hôi Chắp, rồi bọ lại lần lượt hẹn nhau đi khắp các hội ở mấy huyện Vỗ-giàng. Yên phong, Tiên-du (Bắc-Ninh) và Lục-ngạn, Việt-yên (Bắc-giang). Hát ở hội Chắp xong, họ đến hội Ó, mồng sảu ngày mồng năm hội Khả-lễ, mồng bầy bội Đông-cao... (1) Cứ như thế cho đến xuân mới là hết hội.

Liên năm ấy mới bắt đầu theo chị đi hát hội. Dạo trong năm, nàng năn nì mãi thắng bé em là Thu, nó mới chép cho bết những bài hát mới nó học được ở nhà ông sảu Vũ. Thuộc những bài hát (1) Mãy làng này thuộc huyện Vỡ-Giang. rồi, Liên còn phải nhờ chị Mạnh bảo cho giọng hát. Cũng như các cô gái khác ở này, Liên biết hát ngay từ khi còn làng nhỏ, nhưng nàng chưa thuộc hết các giọng.

16Trang sách 16Năm ngoái nàng đã theo chị Mạnh đi chơi khắp các hôi mùa xuân, nhưng nàng chưa dám hát thử lần nào, tuy đã nhiều lần chị Manh bảo : Mày cử hát đi tao giắt.

Hát quan họ hao giờ cũng phải hát giong đôi, nên chị Mạnh có thể hát để Liên theo Cùng vào đấy cho đỡ ngượng, và giọng cao của Mạnh có thể che lấp các chỗ sai hỏng của em đi. Những Liên vẫn không dám hát. Không phải là Liên không biết, câu hay, nhưng vì Liền vẫn thèn then nên mỗi lần cất giọng lên mó lại lạc, và thấy chúng bạn rỡn cười nàng lại đỏ mặt lên rôi ngừng hát.

Năm nay Liên đã bạo hơn, nàng chẳng còn rụt rè như năm trước. Vả lại các giọng Sổng, Vặt và Bỉ (1) nàng thuộc thạo lắm rồi. Nàng phải hát hội cho trai thiên (1) Ba giọng để bát: Mới vào đao giọng hát Sổng, rồi gắn bó bằng hát Vặt, sau cùng từ biệt bằng hát Đỉ. ha biết tay, chứ con gái làng Xuân-Ái (1) có bao giờ chịu kém ai. Ngay từ khi sắp Tết, chị Mạnh đã họp bạn để đợi chờ Xuân.

17Trang sách 17Bọn bát năm ngoái với Mạnh có, mấy cô đã lấy chồng, thi năm nay em gái các cô dsẽ thay chân.

Bọn quan họ của Mạnh, cũng như các bọn khác, chỉ có năm người, Manh đứng đầu cả được gọi là chị Hai, Loan là chị Ba Sinh là chi Tư, Lành là chị Năm, còn Liên mới 15 tuổi bé bỏng gọi là chị Sáu. Quan họ không có chị Cả bay anh Cả như hát vi Nếu bọn nào đóng quá năm người thì có thêm chi Bốn hoặc anh Bốn nữa.

Các cô trong bọn Liên đều xinh đẹp cả nên đi hội nào cũng có bao nhiêu là trai thiên bạ tranh nhau mời, khiến cho các bọn khác phải ghen tị tức mình.

Hôm mềng bốn vừa rồi, ở bội Chắp, trai làng Hòa-Đình cứ nắn nì đưa giầu mời bọn nàng hát, nhưng họ, chỗi từ. Họ không thích hảt với trai Hòa-Đình, vì các cậu hay cả then, giọng hát không ngân không vút. Bọn bọ cứ đợi trai Thị-Cầu, #(l) Một làng ở huyện Vỡ-Giàng, con gải hát giỏi cố tiếng. (1) là bọn mới kết bạn với hó từ ngày 20 tháng giêng năm trước ở hội chùa Điều (Thị-Cầu).

18Trang sách 18Tục quan họ thật có nhiều cái lạ lùng.

Đi hát với nhau, họ phục tài nhau, họ mến lượng nhau, họ kết bạn với nhau, nghĩa là họ giao nguyền để hát với nhau mãi mãi, hết xuân này sang xuân khác, dù bọa khác đã có nhiều người thành gia thất. một truyệu Kết hạn với nhau tựa như cưới xin trong làng quan bọ, chỉ khác một điều là không phải lấy nhau. Một bọn trai muốn kết bạn với bọn gái, phải nhân ngày hội ở làng bạn gải mang đồ lễ đến đinh lễ thần và ra mắt quan-viên trong làng. Buổi lễ thần đó có đốt pháo có ăn uống như một ngày cưới. Như thể là phu huynh ở làng bọn quan họ gái đã công nhận cho bọn trai kết bạn với con em làng minh. Bấy giờ lại đến lượt bọn quan họ gái phải đến yết thần ở làng bọn -con trai. Cũng lại đốt phảo và lại mời nhau chè chén, trước khi hát.

Nghe chị Mạnh kề chuyện kết bạn với trai Thị-Cầu, Liên thích lắm. Liên cũng muốn được hát thờ thần ở giữa đình, như bon con gái Thanh-Sơn bát ở đinh làng Liên năm trước. • Noay từ hôm hội Chắp, Liên đã đề ý đến anh Sáu Bích ở bọn con trai. Liên nhớ mãi câu hát đầu tiên của Bích hát cùng vởi một người trong bọn :

19Trang sách 19Ngồi tựa vườn đào, Thấy người thục nữ ra vào lòng những vấn vương Gió lạnh đêm trưởng Nửa chăn để đó, nửa giường để đó chờ ai So chữ sắc tài.

Yêu nhau chở để cho người giăng gió hởi hoa.

Khấn nguyện trăng già nees To hồng kết lại một nhà dầm ấm yên vui Lần ấy Liên nhất định đòi bát lại với Mạnh, một câu giọng Vặt, theo đúng giọng ID của bọn con trai:

Ngồi tựa vườn đào Thấy người tri kỷ ra vào em những ngắn ngơ Tháng đợi năm chờ -id] Nỗi niềm tâm sự bây giờ biết ngỏ cùng Hát xong câu bát, lòng Liên thấy hơi xòn, xao rong động, Liên không hiều vi sao lòng minh lại bối tối. Chắc là lại lần đầu tiên nàng bát đáp một bọn trai, nên thạn.

20Trang sách 20Liên tự dõi minh, vì nàng mến anh Sáu Bích quá.

Hội Chắp bômiấy bao nhiêu là đám hát !

Họ tụm nhao ở trước cửa chùa, ở bờ ruộng, ở trên đề. Trai che ô, gái che nón, đề lúc hát giọng khỏi văng theo gió, đỡ mệt.

Bọn Liên bát với bọn Bích đến tối mịt màio đưa nhani về. Bọn con trai tiến bạn gái đến tận làng, vừa đi vừa hát rất vui vẻ. Đến làng Xuân Ai, bọn, Bích. đã toan quay về, thì trai làng này nhất định xin «liễn anh» ở lại hát một canh khai mời Xwân. • Trải "THị-Cầu cố xin phép « liền anh "' và « liên chị " Xuân-Ái ra về, nhưng họ đố giữ. Thế là ho làm cổ, mời bọn trai Đậy, ĂB, rời hát, cho, đếp sáng, túc bọn này ra về buổi sảng. bọn gái lạicăn dặn bọn trai là chiều sẽ gặp nhau ở hội 0.